Paris “Kultura” logo 24 September 2020


27 July 1906 Jerzy Giedroyc, the first of three sons, is born in Minsk to Ignacy and Franciszka Giedroyć (née Starzycka).
1909 Birth of Jerzy's brother Zygmunt.
1916 Jerzy is sent to a Polish boarding school in Moscow.
1917 Following the February Revolution and the early end of the school year, Jerzy returns to Minsk, where he continues his schooling at a Polish secondary school.
1918 (summer) Probable relocation of the Giedroyc family to Warsaw. Jerzy attends the Jan Zamoyski Secondary School.
1920 At the age of 14 Jerzy volunteers for the Polish army and becomes a telegraph operator in the Warsaw Military District HQ.
1922 Birth of Henryk, Jerzy's youngest brother.
1924 Jerzy begins law studies at Warsaw University. He joins Patria, a student fraternity, and is active in inter-fraternity student affairs.
1926 As a Patria member, he initially supports the Polish president and government during the so-called May events. He leaves Patria in 1929/1930.
1928 Jerzy joins the Myśl Mocarstwowa (Thought and Power) organization and edits Dzień Akademicki (University Day), a daily supplement to Dzień Polski (Polish Day). He takes up employment with the Cabinet Press Office.
1929 He graduates in law and begins a history degree, also at Warsaw University.
1930 Giedroyc is appointed aide to the Minister of Agriculture and Agricultural Reform. He continues his editorial activities, which include preparation of the first issue of a new quarterly journal, Wschód (The East).
1931 Giedroyc marries Tatiana Szwecow. The couple move to an apartment on Brzozowa Street. Dzień Polski is renamed Bunt Młodych (Youth in Revolt).
1932 Giedroyc begins the process of emancipating Bunt Młodych from the Myśl Mocarstwowa organization.
1933 He assumes membership of the Council of the Union of Conservative Political Organizations as the representative of Janusz Radzwiłł's National Party of the Right. Bunt Młodych now becomes an independent fortnightly journal.
1934 Deputy Minister Roger Raczyński  becomes Giedroyc's immediate superior at the Ministry of Agriculture
1935 Jerzy Giedroyc resigns from his post at the Ministry of Agriculture.
1936 He assumes a new post at the Ministry of Industry and Trade. Bunt Młodych is renamed Polityka (Politics). Jerzy and Tatiana separate.
1938 Polityka publishes its political programme entitled The Polish Imperial Idea.
1939 Giedroyc becomes a section head in the Minister of Industry and Trade’s office. He attends the World Fair in New York. Polityka is published as a weekly journal.
1939 (5 September) Giedroyc is evacuated from Warsaw. During his journey into Romania he edits a bulletin entitled Ostatnie Telegramy (Last Telegrams).
1939 (18 September) Jerzy, Tatiana and Henryk cross into Romania.
1939 (24 September) On arriving in Bucharest Giedroyc becomes an aide to the Polish ambassador, Roger Raczyński.
1940 Meeting with a messenger from the Abwehr. He is accused in the ‘case of Jerzy Giedroyc and others’, and subsequently cleared of all charges.
1940 (4 November) The Polish embassy is evacuated. Giedroyc stays in Bucharest as director of the Polish office in the Chilean embassy.
1941 Jerzy Giedroyc is evacuated to Istanbul with the British.
1941 (12 April) Jerzy and Henryk Giedroyc enlist into the Polish Independent Carpathian Rifle Brigade in Haifa. Both are seconded to the Transport Corps.
1941 (26 August) Both brothers are sent to Tobruk, which is under German siege. Jerzy is placed in charge of an army canteen (NAAFI). He also involves himself in the publication of a Polish army magazine Przy kierownicy w Tobruku (At the Steering Wheel in Tobruk).
1942 Stationed in Gazala near Tobruk in Cyrenaica (now eastern Libya) and Alexandria in Egypt, Giedroyc is subsequently sent to Mosul in Iraq.
1943 After meeting Józef Czapski, Giedroyc becomes part of General Anders' entourage and is seconded to work within the Department of Information and Education of the Polish Army in the East. He is put in charge of the Periodicals and Publications Section, in which he overhauls the Polish army weekly Orzeł Biały (White Eagle) and overseea the publication of an army daily newspaper Dziennik Żołnierza APW (Soldier’s Daily of the Polish Army in the East). At this time he also meets Zofia Hertz and Juliusz Mieroszewski. Appointed public relations officer (PRO).
1944 Giedroyc sails for Taranto in southern Italy. The Polish 2nd Corps has been fighting in the Italian campaign since December 1942. He is put under two weeks’ detention for allowing the publication of a contentious article entitled “Libya and Cassino” in Orzeł Biały and is relieved of his duties at the Periodicals and Publications Section.
1945 Giedroyc assumes the role of Education Officer at the Polish Armoured Warfare Training Centre in Gallipoli (Italy). He is ordered to London by General Anders.
1946 The Literary Institute is created in Rome. General Anders nominates Giedroyc director of the Institute.
1947 Under the joint editorship of Jerzy Giedroyc and Gustaw Herling-Grudziński, the first issue of Kultura is published. The Literary Institute moves to France.
1948 The staff of the Literary Institute are demobilized.
1950 Circulation of Kultura is banned in Poland.
1951 Czesław Miłosz seeks political asylum in France and stays at the Literary Institute for more than a year.
1952 Henryk Giedroyc joins the team at Maisons-Laffitte.
1954 Following a successful appeal to the readers of Kultura for funds to purchase new premises for the Literary Institute, the Institute moves to 91 Ave. de Poissy on the boundary between Maisons-Laffitte and Le Mesnil-le-Roi.
1961 Giedroyc travels to the USA.
1962 The Literary Institute publishes the first quarterly issue of the Zeszyty Historyczne (Historical Notebooks). By the year 2000 Giedroyc will have published 133 issues.
1966 Henryk Giedroyc marries Leda Pasquali.
1969 Witold Gombrowicz dies in Vence; two months later Jerzy Stempowski dies in Bern.
1973 Zygmunt Giedroyc dies in Warsaw.
1974 Jerzy Giedroyc meets Aleksandr Solzhenitsyn in Zurich and it is agreed that the Gulag Archipelago will be published in the Kultura Library series. Giedroyc, Herling-Grudziński and Czapski are invited to join the editorial board of Kontinent, an émigré Russian-language journal founded by Vladimir Maximov.
1975 Giedroyc gives an interview to the émigré Polish language quarterly Aneks (in accordance with his wishes, its publication was withheld until 1986).
1976 Juliusz Mieroszewski, Kultura's closest political collaborator, dies in London.
1977 Giedroyc publishes his “Ukrainian Declaration”, signed at his request by prominent Czech, Hungarian, Polish and Russian émigrés.
1979 Zygmunt Hertz dies.
1980 Giedroyc gives an interview to Le Point about the Solidarity strike in Gdańsk.
1985 In the 459th issue of Kultura Giedroyc states: “ ... I have not been seeking a successor nor an assistant ... In spite of my undeniably advanced age it is not my intention to die at the present moment, because I believe I still have a great deal more to do”.
1986 On 8 October the Polish underground weekly Tygodnik Mazowsze (Mazovian Weekly) publishes a conversation with Jerzy Giedroyc to mark the Literary Institute’s 40th anniversary.
1988 Lech Wałęsa meets Giedroyc in Paris at the Centre du Dialogue.
1989 Giedroyc receives the Polish Pen Club Prize “for his outstanding contribution to Polish letters”.
1990 The Diploma for the Promotion of Polish Culture Abroad is offered to Giedroyc but declined by him.
1991 At a ceremony in the Polish Library in Paris Giedroyc receives an honorary doctorate from the Jagiellonian University, the first of many such titles.
1994 Giedroyc declines to accept Poland's highest honour, the Order of the White Eagle.
1995 A biography of Jerzy Giedroyc is published under the title Autobiografia na cztery ręce (Autobiography for Four Hands). His correspondence with Konstanty Jeleński is published by Czytelnik in its Kultura Archive series.
1996 Giedroyc is awarded the Legion d'Honneur. The president of Poland Aleksander Kwaśniewski visits Giedroyc in Maisons-Laffitte.
1997 The president of Lithuania Algirdas Brazauskas awards Giedroyc the honorary citizenship of Lithuania. Giedroyc's correspondence with Andrzej Bobkowski is published.
1998 The president of Ukraine Leonid Kuchma awards Giedroyc the Ukrainian Order of Merit. Giedroyc's correspondence with Jerzy Stempowski is published. He receives the Order of the Lithuanian Grand Duke Gediminas.
1999 Giedroyc's correspondence with Juliusz Mieroszewski from 1949 to 1956 is published.
2000 Giedroyc undertakes a question and answer session on the online media portal He dies in Maisons-Laffitte aged 94 and is buried in the cemetery at Le Mesnil-le-Roi. In November the last issue of Kultura (no. 10/637) is published posthumously.

Jerzy Giedroyc
  • Zygmunt Hertz i jego rola
    Zygmunt Hertz - dopiero po wojnie dołączył, w Rzymie. Miał inne możliwości urządzenia się po wojnie, był daleki od spraw wydawniczych, politycznych. Poświęcił się dla Zosi. Potem wciągnął się w prace Instytutu Literackiego (Wywiad Teresy Torańskiej)
  • Jerzy Giedroyc o przyszłości „Kultury”

    Audycja RFI. Jerzy Giedroyc mówi o sensowności dalszego istnienia „Kultury”, rzeczach, o których nadal nie można mówić w Polsce, stosunku do Niemiec, uznaniu Litwy, stosunku władz francuskich do środowiska „Kultury”, stosunku generała de Gaulle'a do Polaków.

  • Honoris Causa UW dla Jerzego Giedroycia
    Audycja RFI. Reportaż z uroczystości wręczenia Honoris Causa Uniwersytetu Warszawskiego Jerzemu Giedroyciowi. Uroczystości odbywały się w Bibliotece Polskiej w Paryżu. Wypowiedzi: rektor UW Włodzimierz Siwiński, Jadwiga Puzinina, Jerzy Giedroyc.
  • Jerzy Giedroyc - stosunki z emigracją, przyszłość Polski

    Audycja radiowa Hanny Marii Gizy (21 maja 2006). „Ostatnie lato w Maisons-Laffitte". Dyskusja: Rafał Habielski (UW), prof. Andrzej Stanisław Kowalczyk (UW), Henryk Giedroyc. 1945 r. - Jerzy Giedroyc w Rzymie. Relacje z rządem londyńskim - początkowo dobre. Późniejsze różnice - dotyczące polityki wschodniej. Londyńska kultura - „obieg wewnętrzny". Kultura paryska - pomost z krajem, miejsce spotkań. Inne rozumienie „bycia emigrantem". Skłócenie emigracji. Giedroyc - przekonany o nieodwracalności zmian. Przekonanie o konieczności dobrych stosunków ze wschodnimi sąsiadami - Ukrainą, Rosją; zgoda na utratę Kresów. Status „Kultury" - odrębny program. Stosunek do tych, którzy wracali do Polski. Kryterium „użyteczności" dla jego sprawy. Andrzej Bobkowski i jego żądanie etycznego kryterium w ocenie współpracowników, radykalizm. Najbliższy współpracownik: Zofia Hertz. Juliusz Mieroszewski - „sztandar polityczny" Kultury, najważniejszy partner dialogu dla Giedroycia, lojalny. „Oświecona dyktatura" panująca w domu: można było dyskutować, „a potem Jerzy robił to, co chciał". Decyzje o drukowaniu danych autorów: jego suwerenne decyzje. Autonomiczny przywódca. Niezależność wobec Londynu i krytyka z tamtej strony. Przyczyny - np. stosunek do Października'56, do Gomułki. Dlaczego Jerzy Giedroyc nie wrócił do Polski - obawa przed aresztowaniem. Nie żałuje tej decyzji - na emigracji - całkowita niezależność działalności. Stosunki polsko-litewskie i polsko-ukraińskie. Ciągłe zagrożenie niepodległości Ukrainy - także od wewnątrz. Białoruś - naród, który trzeba dopiero formować. Rola Polski: pomagać, działania na w dziedzinie kulturalnej, ułatwianie kontaktów z Zachodem. Przyszłość Polski według Jerzego Giedroycia (wywiad z 2000 r). Pesymizm - czy utrzyma niepodległość. Społeczeństwo „zdziczałe", młode pokolenie zajmuje się tylko swoimi sprawami, polityka ich nie interesuje. Nadzieje lokowane w młodszych - w szkolnej młodzieży. Wątpliwości, czy Polska powinna wejść do Unii i czy potrafi odegrać w niej rolę. Polska stawia na Amerykę, stąd jest postrzegana jak koń trojański w Europie. Nie należy być „kolonią amerykańską", potrzeba więcej niezależności w polityce. Stosunki polsko-niemieckie, sprawa uznania zachodniej granicy Polski, kwestia pojednania z Niemcami. Świetne rozeznanie Jerzego Giedroycia w sytuacji w Polsce. Dyskusje (zwł. z Kisielewskim). Wpływ jego koncepcji na obecną politykę. Polska racja stanu.

  • Jerzy Giedroyc podsumowuje swoje życie

    Audycja Hanny Marii Gizy z Program II Polskiego Radia (18 stycznia 2006). „Ostatnie lato w Maisons-Laffitte". Wywiad z Jerzym Giedroyciem (z sierpnia 2000 r. - miesiąc przez śmiercią). Z czego jest zadowolony w życiu, a czego żałuje. Żałuje - braku życia osobistego. Samotność, pustka wokół. Poczucie, że nikt nie będzie kontynuował działalności - „Kultura" dziełem jednego życia. Główna cecha - upór. Powinienem być ministrem skarbu w stanie kryzysu - ani razu nie było opóźnione wydanie „Kultury". Nieustanne zabieganie o fundusze na działalność. Zofia Hertz: Redaktor był sam jeden i był despotyczny. Nikt mu nie mógł wybić czegoś z głowy - ale ja mogłam. Miał dalekosiężne pomysły. Dyskusja. Elżbieta Sawicka (publicystka „Rzeczpospolitej"), Marek Krawczyk (prezes Towarzystwa Opieki nad Archiwum Instytutu Literackiego w Paryżu, koordynator obchodów Roku Jerzego Giedroycia). Wizyta w Maisons-Laffitte po śmierci Józefa Czapskiego, w 1993 roku. Atmosfera żałoby, przywiezienie maski pośmiertnej Czapskiego. Zainteresowanie Giedroycia ówczesnym życiem politycznym w Polsce. Pies Fax - ostatni spaniel w domu. Powody ogłoszenia Roku Jerzego Giedroycia 2006: stulecie urodzin Redaktora, 60 rocznica Instytutu Literackiego w Paryżu, stulecie urodzin Juliusza Mieroszewskiego, 110 rocznica urodzin Józefa Czapskiego. Pomysły na obchody i prezentację dorobku Kultury (wydawnictwa, filmy, konferencje), potrzeba „odbrązowienia" postaci Redaktora.

  • Był raz Redaktor...

    Program II Polskiego Radia: audycja o Jerzym Giedroyciu „Był raz Redaktor" (2006). Jerzy Giedroyc: Polska pierwsza uznała niepodległości Ukrainy - to znakomite posunięcie. Nieufność sąsiadów wobec Polski, podejrzewanej o imperialistyczne zakusy. Czesław Miłosz: ważny postulat Giedroycia: doprowadzenie do porozumienia miedzy Polską, Białorusią, Litwą i Ukrainą. Upieranie się przy granicach sprzed wojny jest niemożliwe. Giedroyc - człowiek Wschodu. Nikt z nas nie wierzył w upadek imperium sowieckiego za naszego życia. Nie było żadnego zespołu - tylko Jerzy Giedroyc decydował o zawartości Kultury. Wizyta w Maisons-Laffitte: furtka z dzwonkiem, gabinet Redaktora, pokoje prywatne, zbiory i archiwa ( korespondencja, wycinki z prasy). Zofia Hertz o początkach siedziby i Kulturze po śmierci Redaktora. Negatywna ocena sytuacji we współczesnej Polsce, „nikt nie myśli o Ojczyźnie". Skutki komunizmu. Jak wyglądała wizyta u Giedroycia. Bohdan Osadczuk: nie mamy już postaci takich jak Giedroyc. Deklasacja elit politycznych. Praca, poczucie obowiązku. Tutaj się żyło obowiązkiem. Poczucie niezależności Giedroycia. Nie bał się mówić to, co myśli. Specyficzna komuna. Dyskusje o Polsce.

  • (bez sygn - 30) Inżynier Stanisław Piaskowski – autor okładki. O książkach i czasopismach.

    Wywiad Teresy Torańskiej z Jerzym Giedroyciem i Zofią Hertzową.
    Inżynier Stanisław Piaskowski – autor okładki do numeru 2 (i taka została – zmienił się tylko kolor). Konkurencyjne pisma i gazety emigracyjne. Drukarnie, w których drukowano „Kulturę” – i problemy z tym związane. Łącznie wydane numery 2 i 3 w 1947 roku (bez korekty). Credo „Kultury” ( nie służyć gettu polskiemu na emigracji lecz przełamać izolację w stosunku do Europy jak i do Kraju). Wciąż aktualne.
    O książkach i czasopismach. Ryszard Dobrowolski i jego ideologiczny atak na „pustkę i beznadziejność”, skisłą atmosferę” wydawnictw emigracyjnych – w tym „Kultury”. Prenumerata gazet z Polski (po 1956 roku). 1953 – początek wydawania  książek w Bibliotece Kultury (wcześniej sporadycznie). Gombrowicz, Orwell. Credo z drugiego numeru – „Cel nie jest osiągnięty, ale postulaty są niezmienione”. Cel: odzyskanie niepodległości i budowanie środkowo - wschodniej Europy. Polska jest „krajem z Gombrowicza” – „nie jest mocarstwem i nie może być Czechosłowacją” – „zawisła w powietrzu”. Nie przedmurze – lecz na przeciągu historii. Mamy możliwości  kształtowania, oddziaływania na całą wschodnią Europę.
    Możemy być pośrednikiem w odbiorze kultury zachodniej, jak i wzorem.


  • Jerzy Stempowski - sylwetka

    Jerzy Stempowski (Hostowiec) - samotnik. Bardzo dobrze wychowany, kulturalny, uprzejmy. Studia medyczne - podjęte z ciekawości. Historia Blacka - psa, uratowanego przez generała - weterynarza. Stempowski zaskoczył go wiedzą medyczną. „Interesowała go choroba, a nie człowiek".
    Opowieść związana ze śmiercią Andrzeja Stawara. Jego przyjazd do Paryża, choroba (rak żołądka). Szpital, ostatnie chwile. Konieczność zorganizowania pogrzebu, kłopoty z dokumentami, kontakt z ambasadą. Spopielenie zwłok, prochy wysyłane w paczce do Warszawy, LOT-em, na adres Związku Literatów. Władza organizuje pogrzeb w Alei Zasłużonych, ustanawia nagrodę im. Stawara, w prasie pojawiają się wielkie nekrologi. Trzy dni potem „Kultura" wydaje jego książkę - eseje. Nagroda zostaje odwołana.
    Jerzy Stempowski a inni członkowie „Kultury". Przyjacielskie kontakty. Nocne Polaków rozmowy; z Jerzym Giedroyciem na tematy polityczne. „Opowiadał swoje eseje", potem przysyłał, w formie prawie niezmienionej. Skromne życie Stempowskiego w Szwajcarii, u zaprzyjaźnionej rodziny.

    Wywiad Izabelli Chruślinskiej z Zofią Hertzową. Materiały do książki pt. „Była raz Kultura…"

  • Zofia Hertz o Juliuszu Mieroszewskim

    Juliusz Mieroszewski, redaktor Ilustrowanego Kuryera Codziennego w Krakowie. Historia rodzinna: wyjazd wraz z żoną i córką, pobyt na Środkowym Wschodzie. Służba w Brygadzie  Karpackiej - gdzie poznają się z Jerzym Giedroyciem. Związek żony z innym mężczyzną, rozwód. Mieroszewski pije - z nałogu wyciąga go młoda kobieta, Inka Czechowiczówna. Ślub, emigracja do do Londynu. Oddana „zakochana po uszy". Szyła mu wszystko, ubranie, płaszcze. Śmierć Mieroszewskiego. Operacja Inki (pierwsza kobieta w Anglii po takiej operacji serca).

    Wywiad Izabelli Chruślinskiej z Zofią Hertzową. Materiały do książki pt. „Była raz Kultura…"

  • Jerzy Giedroyc w niełasce

    Geneza niełaski Jerzego Giedroycia i ludzi z nim związanych. „Jerzy nie był z tych, którzy słuchają przełożonych", „starał się prowadzić politykę niezależną". Powód: artykuł zestawiający Tobruk i Monte Cassino, który nie spodobał się gen. Andersowi. Skutek: przeniesienie Giedroycia do Gallipoli, na oficera oświatowego do bazy. Krótko, potem wyjeżdża do Londynu.
    Stara ekipa - związana z Józefem Czapskim i Jerzym Giedroyciem - „w niełasce". Pojawiają się nowi ludzie; Zofia Hertz - mianowana kierowniczką drukarni (choć się na tym nie znała). Potem: skierowanie do biura spisującego oszczędności żołnierzy (w Anconie). Po tych epizodach: powrót do Rzymu i Florencji.

    Wywiad Izabelli Chruślińskiej z Zofią Hertzową. Materiały do książki pt. „Była raz Kultura…"

  • Audycja Lucjana Śniadowera z okazji 10 lecia "Kontynentu". RFI lipiec 1984 r.

    Audycja Lucjana Śniadowera z okazji 10 lecia "Kontynentu". RFI 22 lipca 1984 r. Występują: Jerzy Giedroyc i Natalia Gorbaniewska.

    Lucjan Śniadower tak wspominał okoliczności powstania tego nagrania: "Latem 1984 roku wypadała dziesiąta  rocznica powstania "Kontynentu", redagowanego przez zaprzyjaźnionego z nami Władimira Maksimowa. Współpracowałem wówczas z Polską Sekcją Radio France Internationale i chciałem zrobić audycję o "Kontynencie". Dodatkową okazją było to, że tuż przedtem, na specjalnie w tym celu zwołanej konferencji prasowej w Rzymie, Andriej Tarkowski oznajmił, że zamierza pozostać na Zachodzie. Swoje oświadczenie złożył w towarzystwie Władimira Maksimowa, Mścisława Rostropowicza i Jurija Lubimowa. Wszyscy oni, wraz z innymi wybitnymi przedstawicielami rosyjskiej kultury, należeli do nieformalnego kręgu "Kontynentu", stworzonego przez Maksimowa.

    Członkami kolegium redakcyjnego pisma byli Józef Czapski, Jerzy Giedroyc i Gustaw Herling-Grudziński. Zadzwoniłem więc do Maisons-Laffitte i poprosiłem Jerzego Giedroycia o rozmowę dla RFI na temat "Kontynentu". Zgodził się bez wahania i następnego dnia przyjechałem do "Kultury". Zanim zaczęliśmy właściwą rozmowę, Jerzy Giedroyc powiedział: 
    – Pewnie Pana to zdziwi, ale będzie to mój pierwszy radiowy wywiad w życiu. 
    Rzeczywiście, zdziwiłem się bardzo. 
    – Jak to, ani BBC ani Free Europe przez tyle lat ? 
    – Tak się jakoś złożyło – padła odpowiedź.
    – A na ten wywiad zgodziłem się tylko dlatego, że dotyczy Rosjan i "Kontynentu". 


  • Jerzy Giedroyc o Juliuszu Mieroszewskim dla "Kontaktu"

    Audycja Romana Kałuży poświęcona Juliuszowi Mieroszewskiemu z udziałem Jerzego Giedroycia. Cz. 1. Audycja nr 29 z grudnia 1984 (PWK Kontakt).

  • Jerzy Giedroyc o Juliuszu Mieroszewskim dla Radia "Kontakt" cz. 2.

    Audycja Romana Kałuży poświęcona Juliuszowi Mieroszewskiemu z udziałem Jerzego Giedroycia. Cz. 2. Audycja nr 29 z grudnia 1984 (PWK Kontakt).