Paris “Kultura” logo 9 July 2020

KEY DATES

27 July 1906 Jerzy Giedroyc, the first of three sons, is born in Minsk to Ignacy and Franciszka Giedroyć (née Starzycka).
1909 Birth of Jerzy's brother Zygmunt.
1916 Jerzy is sent to a Polish boarding school in Moscow.
1917 Following the February Revolution and the early end of the school year, Jerzy returns to Minsk, where he continues his schooling at a Polish secondary school.
1918 (summer) Probable relocation of the Giedroyc family to Warsaw. Jerzy attends the Jan Zamoyski Secondary School.
1920 At the age of 14 Jerzy volunteers for the Polish army and becomes a telegraph operator in the Warsaw Military District HQ.
1922 Birth of Henryk, Jerzy's youngest brother.
1924 Jerzy begins law studies at Warsaw University. He joins Patria, a student fraternity, and is active in inter-fraternity student affairs.
1926 As a Patria member, he initially supports the Polish president and government during the so-called May events. He leaves Patria in 1929/1930.
1928 Jerzy joins the Myśl Mocarstwowa (Thought and Power) organization and edits Dzień Akademicki (University Day), a daily supplement to Dzień Polski (Polish Day). He takes up employment with the Cabinet Press Office.
1929 He graduates in law and begins a history degree, also at Warsaw University.
1930 Giedroyc is appointed aide to the Minister of Agriculture and Agricultural Reform. He continues his editorial activities, which include preparation of the first issue of a new quarterly journal, Wschód (The East).
1931 Giedroyc marries Tatiana Szwecow. The couple move to an apartment on Brzozowa Street. Dzień Polski is renamed Bunt Młodych (Youth in Revolt).
1932 Giedroyc begins the process of emancipating Bunt Młodych from the Myśl Mocarstwowa organization.
1933 He assumes membership of the Council of the Union of Conservative Political Organizations as the representative of Janusz Radzwiłł's National Party of the Right. Bunt Młodych now becomes an independent fortnightly journal.
1934 Deputy Minister Roger Raczyński  becomes Giedroyc's immediate superior at the Ministry of Agriculture
1935 Jerzy Giedroyc resigns from his post at the Ministry of Agriculture.
1936 He assumes a new post at the Ministry of Industry and Trade. Bunt Młodych is renamed Polityka (Politics). Jerzy and Tatiana separate.
1938 Polityka publishes its political programme entitled The Polish Imperial Idea.
1939 Giedroyc becomes a section head in the Minister of Industry and Trade’s office. He attends the World Fair in New York. Polityka is published as a weekly journal.
1939 (5 September) Giedroyc is evacuated from Warsaw. During his journey into Romania he edits a bulletin entitled Ostatnie Telegramy (Last Telegrams).
1939 (18 September) Jerzy, Tatiana and Henryk cross into Romania.
1939 (24 September) On arriving in Bucharest Giedroyc becomes an aide to the Polish ambassador, Roger Raczyński.
1940 Meeting with a messenger from the Abwehr. He is accused in the ‘case of Jerzy Giedroyc and others’, and subsequently cleared of all charges.
1940 (4 November) The Polish embassy is evacuated. Giedroyc stays in Bucharest as director of the Polish office in the Chilean embassy.
1941 Jerzy Giedroyc is evacuated to Istanbul with the British.
1941 (12 April) Jerzy and Henryk Giedroyc enlist into the Polish Independent Carpathian Rifle Brigade in Haifa. Both are seconded to the Transport Corps.
1941 (26 August) Both brothers are sent to Tobruk, which is under German siege. Jerzy is placed in charge of an army canteen (NAAFI). He also involves himself in the publication of a Polish army magazine Przy kierownicy w Tobruku (At the Steering Wheel in Tobruk).
1942 Stationed in Gazala near Tobruk in Cyrenaica (now eastern Libya) and Alexandria in Egypt, Giedroyc is subsequently sent to Mosul in Iraq.
1943 After meeting Józef Czapski, Giedroyc becomes part of General Anders' entourage and is seconded to work within the Department of Information and Education of the Polish Army in the East. He is put in charge of the Periodicals and Publications Section, in which he overhauls the Polish army weekly Orzeł Biały (White Eagle) and overseea the publication of an army daily newspaper Dziennik Żołnierza APW (Soldier’s Daily of the Polish Army in the East). At this time he also meets Zofia Hertz and Juliusz Mieroszewski. Appointed public relations officer (PRO).
1944 Giedroyc sails for Taranto in southern Italy. The Polish 2nd Corps has been fighting in the Italian campaign since December 1942. He is put under two weeks’ detention for allowing the publication of a contentious article entitled “Libya and Cassino” in Orzeł Biały and is relieved of his duties at the Periodicals and Publications Section.
1945 Giedroyc assumes the role of Education Officer at the Polish Armoured Warfare Training Centre in Gallipoli (Italy). He is ordered to London by General Anders.
1946 The Literary Institute is created in Rome. General Anders nominates Giedroyc director of the Institute.
1947 Under the joint editorship of Jerzy Giedroyc and Gustaw Herling-Grudziński, the first issue of Kultura is published. The Literary Institute moves to France.
1948 The staff of the Literary Institute are demobilized.
1950 Circulation of Kultura is banned in Poland.
1951 Czesław Miłosz seeks political asylum in France and stays at the Literary Institute for more than a year.
1952 Henryk Giedroyc joins the team at Maisons-Laffitte.
1954 Following a successful appeal to the readers of Kultura for funds to purchase new premises for the Literary Institute, the Institute moves to 91 Ave. de Poissy on the boundary between Maisons-Laffitte and Le Mesnil-le-Roi.
1961 Giedroyc travels to the USA.
1962 The Literary Institute publishes the first quarterly issue of the Zeszyty Historyczne (Historical Notebooks). By the year 2000 Giedroyc will have published 133 issues.
1966 Henryk Giedroyc marries Leda Pasquali.
1969 Witold Gombrowicz dies in Vence; two months later Jerzy Stempowski dies in Bern.
1973 Zygmunt Giedroyc dies in Warsaw.
1974 Jerzy Giedroyc meets Aleksandr Solzhenitsyn in Zurich and it is agreed that the Gulag Archipelago will be published in the Kultura Library series. Giedroyc, Herling-Grudziński and Czapski are invited to join the editorial board of Kontinent, an émigré Russian-language journal founded by Vladimir Maximov.
1975 Giedroyc gives an interview to the émigré Polish language quarterly Aneks (in accordance with his wishes, its publication was withheld until 1986).
1976 Juliusz Mieroszewski, Kultura's closest political collaborator, dies in London.
1977 Giedroyc publishes his “Ukrainian Declaration”, signed at his request by prominent Czech, Hungarian, Polish and Russian émigrés.
1979 Zygmunt Hertz dies.
1980 Giedroyc gives an interview to Le Point about the Solidarity strike in Gdańsk.
1985 In the 459th issue of Kultura Giedroyc states: “ ... I have not been seeking a successor nor an assistant ... In spite of my undeniably advanced age it is not my intention to die at the present moment, because I believe I still have a great deal more to do”.
1986 On 8 October the Polish underground weekly Tygodnik Mazowsze (Mazovian Weekly) publishes a conversation with Jerzy Giedroyc to mark the Literary Institute’s 40th anniversary.
1988 Lech Wałęsa meets Giedroyc in Paris at the Centre du Dialogue.
1989 Giedroyc receives the Polish Pen Club Prize “for his outstanding contribution to Polish letters”.
1990 The Diploma for the Promotion of Polish Culture Abroad is offered to Giedroyc but declined by him.
1991 At a ceremony in the Polish Library in Paris Giedroyc receives an honorary doctorate from the Jagiellonian University, the first of many such titles.
1994 Giedroyc declines to accept Poland's highest honour, the Order of the White Eagle.
1995 A biography of Jerzy Giedroyc is published under the title Autobiografia na cztery ręce (Autobiography for Four Hands). His correspondence with Konstanty Jeleński is published by Czytelnik in its Kultura Archive series.
1996 Giedroyc is awarded the Legion d'Honneur. The president of Poland Aleksander Kwaśniewski visits Giedroyc in Maisons-Laffitte.
1997 The president of Lithuania Algirdas Brazauskas awards Giedroyc the honorary citizenship of Lithuania. Giedroyc's correspondence with Andrzej Bobkowski is published.
1998 The president of Ukraine Leonid Kuchma awards Giedroyc the Ukrainian Order of Merit. Giedroyc's correspondence with Jerzy Stempowski is published. He receives the Order of the Lithuanian Grand Duke Gediminas.
1999 Giedroyc's correspondence with Juliusz Mieroszewski from 1949 to 1956 is published.
2000 Giedroyc undertakes a question and answer session on the online media portal Onet.pl. He dies in Maisons-Laffitte aged 94 and is buried in the cemetery at Le Mesnil-le-Roi. In November the last issue of Kultura (no. 10/637) is published posthumously.

Jerzy Giedroyc
Apel do czytelników i przyjaciół - 1959

Z wielu względów trudno nam poruszać w druku niektóre problemy, sądzimy więc, że list, pozwalając nam na większą swobodę, spełni rolę niejako wewnętrznego biuletynu, informującego o naszych poczynaniach.
Polska ma największą emigrację polityczną i zarobkową ze wszystkich krajów Europy Środkowowschodniej. Temu też przypisujemy w pierwszym rzędzie fakt, że w ciągu lat już ponad jedenastu ukazuje się takie pismo, jak „Kultura”. Być może wybór Francji na siedzibę pisma okazał się o tyle szczęśliwy, że duże centrum międzynarodowe daje dostęp do wiadomości politycznych i kulturalnych, ułatwia śledzenie sytuacji w Polsce i chroni od zamknięcia się w jednym politycznym środowisku.
Przywiązujemy dużą wagę do równoległego rozwoju różnych ośrodków emigracji i do współpracy z nimi, rozumiejąc zwłaszcza znaczenie ośrodków zamorskich. Równocześnie, zapewne dzięki sile polskiej paryskiej tradycji, „Kultura” przekształciła się w rodzaj instytucji, na szczęście niebiurokratycznej, bo z bardzo szczupłym personelem.
Dom nasz w Maisons-Laffitte pod Paryżem, zakupiony dzięki pomocy czytelników-przyjaciół, w znacznym stopniu wypełnia biblioteka, jak się zdaje jedyna tego typu na świecie, bo zawierająca zarówno publikacje emigracyjne od 1939 roku, jak książki i czasopisma wydawane w Kraju i na emigracji po 1945 r., nie mówiąc o literaturze zachodniej. W obecnej chwili biblioteka liczy 16 000 tomów i jest stale uzupełniana. — Obok niej jest biblioteka pism obejmująca komplety pism w języku polskim, ukraińskim, litewskim, czeskim, rumuńskim oraz w językach zachodnich. To gromadzenie zbiorów okazało się, jak dowiódł upływ czasu, rozsądne, gdyż posiadamy druki niełatwe już do znalezienia nawet w bibliotekach Warszawy czy Krakowa. Zarazem nasza działalność, początkowo ograniczona do wydawania miesięcznika, rozszerzyła się na inne dziedziny mocą samej konieczności. Wskutek pogłębiającego się kryzysu organizacji politycznych wiele zadań, które mogłyby być spełniane przez większe grupy, spada na barki naszego zespołu. Tak więc spostrzegliśmy, że zaczynając od małego, stopniowo zostaliśmy zmuszeni do podjęcia szeregu prac i doraźnych, i obliczonych na dalszą metę.
Przedstawiając nasze plany zaczniemy oczywiście od naszego pisma. Chcielibyśmy udzielać możliwie dużo miejsca życiu emigracji w różnych krajach, i to nie tylko w formie aktualnych wiadomości, ale opisów i analiz socjologicznych. Jak wiadomo, jest to dotychczas teren niemal dziewiczy. Drukowaliśmy już fragmenty pierwszej w tej dziedzinie książki o polskiej emigracji w Wielkiej Brytanii, pióra B. Sulika i B. Czaykowskiego. Książkę tę wydamy w bieżącym roku. Zagadnienie młodzieży wychowanej poza Polską i już dwujęzycznej szczególnie nas obchodzi i doceniamy ważną rolę, jaką ta młodzież może odegrać w przyszłości, stanowiąc pomost pomiędzy odmiennymi kulturami.
Co do naszego stosunku do Kraju, to nie możemy chyba być oskarżeni o sztywność postawy. Zawsze dbaliśmy o jak najżywszy kontakt z tym, co się tam odbywa, i nasz stosunek jest, pochlebiamy sobie, rzeczowy czy też empiryczny. Gotowi jesteśmy popierać każdą zmianę, która wychodzi na dobre 28 milionom mieszkańców Polski, jak złożyliśmy tego dowód w Październiku i bezpośrednio po Październiku. Wydaliśmy wtedy natychmiast w osobnej broszurze przemówienie Gomułki, chcąc, aby dotarło do jak najwięk szej liczby odbiorców naszego pisma. Natomiast w walce z tendencjami powrotu do dawnego stanu rzeczy nie widzimy możliwości jakichkolwiek kompromisów. Tendencje te, naszym zdaniem, uległyby osłabieniu wskutek nowego układu międzynarodowego, dlatego też nieraz opowiadaliśmy się na łamach „Kultury” za koncepcją strefy zneutralizowanej i zdemilitaryzowanej w środku Europy.
Środowiska emigracyjne mają nieraz skłonność do zasklepiania się w swoim narodowym kręgu albo, przeciwnie, do zatracania swojej odrębności. I jedno, i drugie wydaje się nam szkodliwe. Stąd, starając się wyławiać nowe emigracyjne talenty literackie, uważamy zarazem za konieczną konfrontację polskich osiągnięć w literaturze, nauce i sztuce z podobnymi osiągnięciami krajów, gdzie nam przebywać wypadło. Publikujemy więc omówienia dzieł albo utwory obce w przekładzie. Korzystając z Paryża jako miasta, gdzie spotykają się ludzie różnych narodowości, zapewniliśmy współpracę szeregu pisarzy cudzoziemskich. Nieraz zdarza się, że ich utwory ukazują się w „Kulturze” niemal równocześnie z drukiem oryginału w innym języku. Zdarza się też, że utwory pisarzy polskich pojawiają się najpierw w „Kulturze”, a następnie, wydane w tłumaczeniu, przyczyniają sporo hałasu na terenie międzynarodowym. Nie ograniczamy się do tej wymiany i postanowiliśmy zrobić próbę nawiązania ściślejszej łączności z cudzoziemcami.
W bieżącym roku zostanie wprowadzony w „Kulturze” kwartalny dodatek, w językach angielskim i francuskim, zawierający ciekawsze materiały, mogące zainteresować tych czytelników, którzy nie znają polskiego. W jaki sposób, obok wydawania pisma, udało się nam działać również jako dom wydawniczy, sami nie bardzo wiemy. Niemniej „Biblioteka «Kultury»” obejmuje już dzisiaj ponad czterdzieści pozycji. Akcja ta rozwinęła się głównie w ciągu ostatnich kilku lat i zadecydowała o tym wyraźna potrzeba. Nie dublujemy innych firm wydawniczych, wybieramy książkę, jeżeli nie może się ona gdzie indziej ukazać. W tej sytuacji są książki, które, czy to ze względu na nazwiska ich autorów, czy na ich treść, nie mają szans w Polsce. Tak np. olbrzymia ilość tłumaczeń z obcych języków sprowadza się w Polsce, wskutek wymagań cenzury, głównie do beletrystyki, natomiast dzieła o charakterze ideologicznym, nieraz podstawowe dla myśli współczesnej, są zakazane. Powoduje to bardzo ujemne skutki, gdyż ucieczkę od problematyki pozaliterackiej jako „niebezpiecznej”. Zresztą niektóre dzieła literackie też są objęte zakazem cenzury.
Jakkolwiek pracujemy na emigracji i zasadniczo dla emigracji, wierzymy, że myśl wyrażona w polskim języku, czy będą to utwory oryginalne, czy tłumaczone, stanowi pewną całość i że powinniśmy wypełniać te luki. Tym się kierując, wydaliśmy w końcu ubiegłego roku tak zupełnie różne pozycje, jak „Wybór pism” Simone Weil, „Człowiek zbuntowany” Camusa, powieść „W polu” Rembeka, „Rewolucję manadżerską” Burnhama.
Nasz program na najbliższą przyszłość przewiduje pierwszą doprowadzoną do ostatnich czasów „Historię Polski” Pawła Zaremby; polski przekład „Doktora Żiwago” Borysa Pasternaka, który przygotowuje Paweł Hostowiec, oraz specjalną kolekcję pod nazwą „Dokumenty”. Będzie ona zawierać materiały dotyczące zagadnień, które żywo obchodzą ludzi w Kraju czy też mają duże znaczenie ogólne. W kolekcji tej ukazał się obecnie „Program Związku Komunistów Jugosławii” wraz z najważniejszymi krytykami prasy sowieckiej, mającymi charakter zasadniczy.
W najbliższym czasie ukaże się: „Kultura masowa” — dyskusja o mass culture tocząca się obecnie w Ameryce, w opracowaniu i przekładzie Czesława Miłosza, i jako dalsze tomy: antologia artykułów ogłoszonych w ostatnich latach przez antystalinowskich marksistów zachodnich oraz antologia polskich prac z okresu „burzy i naporu”, tj. z lat 1955-1957.
Leży nam na sercu nieznajomość problematyki polskiej u najbliższych sąsiadów i, na odwrót, nieznajomość problematyki tych sąsiadów u nas. Dlatego przystępujemy, na razie dorywczo, do wydawnictw książkowych w językach obcych.
W najbliższym czasie ukaże się czeski przekład „Cmentarzy” Marka Hłaski oraz antologia w ję- zyku ukraińskim „Rozstrzelane Odrodzenie”, obejmująca utwory (poezja, proza, dramat, esej) 40 najwybitniejszych pisarzy Ukrainy Sowieckiej z okresu 1917-1933. Ponieważ pisarze ci w większości zostali zlikwidowani, a dzieła ich są zakazane, antologia ta, objętości ok. 800 stron, będzie zapewne dla czytelników znających ukraiński, a przede wszystkim dla samych Ukraińców prawdziwym odkryciem nieznanej Ukrainy. Przedsięwzięcie, przyznajemy, dość szaleńcze, ale celowe, jeżeli liczą się akty zmierzające do poprawy stosunków polsko-ukraińskich. Kończąc ze sprawami wydawniczymi, przechodzimy do innych działów.
„Kultura” co roku przyznaje dwie nagrody literackie, jedną dla pisarza emigracyjnego, drugą dla krajowego, w wysokości 100 000 franków każda, oraz nagrodę plastyczną, w wysokości 70 000 franków. Napływ młodzieży z Kraju do Paryża na kilkumiesięczne pobyty związane ze studiami przyczynia nam wielu trosk. Młodzież ta jest, z powodu braku dewiz w Kraju, najczęściej zupełnie bez pieniędzy, z trudnością daje sobie radę w obcym mieście. Nie sposób jest odnieść się do jej losu obojętnie. Ustanowiliśmy więc dwa stypendia paromiesięczne po 25 000 franków i, biorąc pod uwagę, że hotele pochłaniają znaczną część studenckiego budżetu, zapewniamy potrzebującym bezpłatne mieszkanie w domu „Kultury”. Nie jest to akcja filantropijna, ale pomoc tym, co faktycznie studiują, robią prace dyplomowe, odbywają praktyki specjalizacyjne etc. Nie jest to też akcja polityczna, jakkolwiek mogłaby być tak w Warszawie interpretowana, toteż musi być prowadzona bardzo dyskretnie.
Zresztą na brak pieniędzy cierpią nie tylko przybysze z Kraju. Szereg literatów na emigracji, czy to ze względu na wiek, czy choroby, jest w nędzy, dlatego zmuszeni zostaliśmy wprowadzić dwa stypendia dla nich, jedno stałe, a drugie zmienne, w wysokości mniej więcej 25 000 franków każde.
Wydając miesięcznik i książki chcemy, żeby trafiały one do rąk nie tylko emigracyjnych czytelników. Wysyłamy więc bezpłatnie od 500 do 700 egzemplarzy każdej pozycji do Polski, częściowo pocztą, przede wszystkim przez okazje, nie możemy też, rzecz jasna, traktować przybyszów stamtąd jako handlowych klientów i dostają oni nasze wydawnictwa darmo. W Polsce szereg osób wypuszczonych z więzień po Październiku 1956 znajduje się w skrajnej nędzy (często jest to forma dalszego prześladowania). Pomagamy im w miarę naszych możliwości, wybierając ludzi wybitnych i zasłużonych, niezależnie od ich przekonań politycznych, przez wysyłanie co miesiąc trzech do czterech paczek. Ten nasz program jest, jak na pismo emigracyjne, bardzo ambitny i nieraz spotykamy się ze zdaniem, że zapewne stoją za nami jakieś potężne instytucje czy fundusze. Na szczęście, czy niestety, zdanie to nie odpowiada prawdzie. Z naciskiem podkreślamy, że „Kultura” nie korzysta z niczyjej subwencji i nie jest związana z żadną organizacją, ani polską, ani cudzoziemską. Czasami ludzie dobrej woli pomagają nam jednorazowymi darami na poszczególne cele, czasami uzyskujemy pomoc na wydanie jakiejś książki, ale cały ten budżet musi być wygospodarowany z własnych funduszów, to jest z prenumerat „Kultury” i sprzedaży książek.
Gdybyśmy, zamiast rozwijać stopniowo nasze wydawnictwo w ciągu ubiegłych lat jedenastu, zaledwie utrzymywali je przy życiu, być może żenowałoby nas stwierdzenie, jakie nastąpi. Oto w chwili, kiedy wyraźniej niż kiedykolwiek dostrzega się społeczny pożytek takiej placówki jak nasza, zauważyć możemy w niektórych środowiskach emigracyjnych apatię oraz skłonność do odwracania się od polskich pism i książek. Przyczyny tego zjawiska są wielorakie, niepoślednie jednak znaczenie ma zapewne poczucie braku jasno określonych celów. My natomiast sądzimy, że najważniejsza jest postawa czynna i że celów działania jest raczej nadmiar — świadczą o tym chociażby dyskusje, zarówno na emigracji jak w Kraju, na temat wielu utworów przez nas drukowanych. Dlatego zwracamy się do naszych czytelników z prośbą o współpracę w przełamywaniu zaraźliwej apatii. Pomóc nam można tymi środkami, które stanowią naszą podstawę finansową, tj. prenumerując pismo i kupując nasze książki. Reforma monetarna we Francji ugodziła nas dotkliwie, gdyż podniosła znacznie koszta drukarni, prądu elektrycznego, poczty etc. Mimo to prenumerata „Kultury”, 6 dolarów rocznie, a więc 50 centów miesięcznie, jest jedną z najniższych.
Każdy, werbując nowych prenumeratorów, przekonując przyjaciół (a być może i siebie), że nasze książki zasługują na to, aby je kupować, przyczynia się do powodzenia naszej akcji. Prenumerata stanowi minimum, ale nie wystarcza. Idzie również o kupowanie książek. Rozsprzedana książka pozwala na wydanie następnej, umożliwia również bezpłatną wysyłkę do Polski. Oczywiście, można się z nami w wielu rzeczach nie zgadzać, mamy jednak nadzieję, że można ocenić nasze dobre intencje. Jeżeli nie zawsze mamy rację, to w każdym razie prowadzimy uczciwą dyskusję i nie wstydzimy się przyznawać do błędów.
Naszym zdaniem postawa czynna, choćby niekiedy prowadziła do różnic w opiniach, może jedynie nadać sens naszej emigracji. Po raz pierwszy zwracamy się do emigracyjnych czytelników z takim apelem. Dotychczasowy nasz dorobek daje gwarancję, że nie idzie tu o podtrzymanie efemerydy, ale o umożliwienie dalszego rozwoju placówce, która złożyła egzamin samowystarczalności. Stale ostatnio zwężający się zakres swobody słowa w Kraju zmu sza nas do szczególnego wysiłku.
Maisons-Laffitte, w marcu 1959
REDAKTOR JERZY GIEDROYC

 

RETURN TO THE BEGINNING »