Paris “Kultura” logo 2 July 2020

KEY DATES

27 July 1906 Jerzy Giedroyc, the first of three sons, is born in Minsk to Ignacy and Franciszka Giedroyć (née Starzycka).
1909 Birth of Jerzy's brother Zygmunt.
1916 Jerzy is sent to a Polish boarding school in Moscow.
1917 Following the February Revolution and the early end of the school year, Jerzy returns to Minsk, where he continues his schooling at a Polish secondary school.
1918 (summer) Probable relocation of the Giedroyc family to Warsaw. Jerzy attends the Jan Zamoyski Secondary School.
1920 At the age of 14 Jerzy volunteers for the Polish army and becomes a telegraph operator in the Warsaw Military District HQ.
1922 Birth of Henryk, Jerzy's youngest brother.
1924 Jerzy begins law studies at Warsaw University. He joins Patria, a student fraternity, and is active in inter-fraternity student affairs.
1926 As a Patria member, he initially supports the Polish president and government during the so-called May events. He leaves Patria in 1929/1930.
1928 Jerzy joins the Myśl Mocarstwowa (Thought and Power) organization and edits Dzień Akademicki (University Day), a daily supplement to Dzień Polski (Polish Day). He takes up employment with the Cabinet Press Office.
1929 He graduates in law and begins a history degree, also at Warsaw University.
1930 Giedroyc is appointed aide to the Minister of Agriculture and Agricultural Reform. He continues his editorial activities, which include preparation of the first issue of a new quarterly journal, Wschód (The East).
1931 Giedroyc marries Tatiana Szwecow. The couple move to an apartment on Brzozowa Street. Dzień Polski is renamed Bunt Młodych (Youth in Revolt).
1932 Giedroyc begins the process of emancipating Bunt Młodych from the Myśl Mocarstwowa organization.
1933 He assumes membership of the Council of the Union of Conservative Political Organizations as the representative of Janusz Radzwiłł's National Party of the Right. Bunt Młodych now becomes an independent fortnightly journal.
1934 Deputy Minister Roger Raczyński  becomes Giedroyc's immediate superior at the Ministry of Agriculture
1935 Jerzy Giedroyc resigns from his post at the Ministry of Agriculture.
1936 He assumes a new post at the Ministry of Industry and Trade. Bunt Młodych is renamed Polityka (Politics). Jerzy and Tatiana separate.
1938 Polityka publishes its political programme entitled The Polish Imperial Idea.
1939 Giedroyc becomes a section head in the Minister of Industry and Trade’s office. He attends the World Fair in New York. Polityka is published as a weekly journal.
1939 (5 September) Giedroyc is evacuated from Warsaw. During his journey into Romania he edits a bulletin entitled Ostatnie Telegramy (Last Telegrams).
1939 (18 September) Jerzy, Tatiana and Henryk cross into Romania.
1939 (24 September) On arriving in Bucharest Giedroyc becomes an aide to the Polish ambassador, Roger Raczyński.
1940 Meeting with a messenger from the Abwehr. He is accused in the ‘case of Jerzy Giedroyc and others’, and subsequently cleared of all charges.
1940 (4 November) The Polish embassy is evacuated. Giedroyc stays in Bucharest as director of the Polish office in the Chilean embassy.
1941 Jerzy Giedroyc is evacuated to Istanbul with the British.
1941 (12 April) Jerzy and Henryk Giedroyc enlist into the Polish Independent Carpathian Rifle Brigade in Haifa. Both are seconded to the Transport Corps.
1941 (26 August) Both brothers are sent to Tobruk, which is under German siege. Jerzy is placed in charge of an army canteen (NAAFI). He also involves himself in the publication of a Polish army magazine Przy kierownicy w Tobruku (At the Steering Wheel in Tobruk).
1942 Stationed in Gazala near Tobruk in Cyrenaica (now eastern Libya) and Alexandria in Egypt, Giedroyc is subsequently sent to Mosul in Iraq.
1943 After meeting Józef Czapski, Giedroyc becomes part of General Anders' entourage and is seconded to work within the Department of Information and Education of the Polish Army in the East. He is put in charge of the Periodicals and Publications Section, in which he overhauls the Polish army weekly Orzeł Biały (White Eagle) and overseea the publication of an army daily newspaper Dziennik Żołnierza APW (Soldier’s Daily of the Polish Army in the East). At this time he also meets Zofia Hertz and Juliusz Mieroszewski. Appointed public relations officer (PRO).
1944 Giedroyc sails for Taranto in southern Italy. The Polish 2nd Corps has been fighting in the Italian campaign since December 1942. He is put under two weeks’ detention for allowing the publication of a contentious article entitled “Libya and Cassino” in Orzeł Biały and is relieved of his duties at the Periodicals and Publications Section.
1945 Giedroyc assumes the role of Education Officer at the Polish Armoured Warfare Training Centre in Gallipoli (Italy). He is ordered to London by General Anders.
1946 The Literary Institute is created in Rome. General Anders nominates Giedroyc director of the Institute.
1947 Under the joint editorship of Jerzy Giedroyc and Gustaw Herling-Grudziński, the first issue of Kultura is published. The Literary Institute moves to France.
1948 The staff of the Literary Institute are demobilized.
1950 Circulation of Kultura is banned in Poland.
1951 Czesław Miłosz seeks political asylum in France and stays at the Literary Institute for more than a year.
1952 Henryk Giedroyc joins the team at Maisons-Laffitte.
1954 Following a successful appeal to the readers of Kultura for funds to purchase new premises for the Literary Institute, the Institute moves to 91 Ave. de Poissy on the boundary between Maisons-Laffitte and Le Mesnil-le-Roi.
1961 Giedroyc travels to the USA.
1962 The Literary Institute publishes the first quarterly issue of the Zeszyty Historyczne (Historical Notebooks). By the year 2000 Giedroyc will have published 133 issues.
1966 Henryk Giedroyc marries Leda Pasquali.
1969 Witold Gombrowicz dies in Vence; two months later Jerzy Stempowski dies in Bern.
1973 Zygmunt Giedroyc dies in Warsaw.
1974 Jerzy Giedroyc meets Aleksandr Solzhenitsyn in Zurich and it is agreed that the Gulag Archipelago will be published in the Kultura Library series. Giedroyc, Herling-Grudziński and Czapski are invited to join the editorial board of Kontinent, an émigré Russian-language journal founded by Vladimir Maximov.
1975 Giedroyc gives an interview to the émigré Polish language quarterly Aneks (in accordance with his wishes, its publication was withheld until 1986).
1976 Juliusz Mieroszewski, Kultura's closest political collaborator, dies in London.
1977 Giedroyc publishes his “Ukrainian Declaration”, signed at his request by prominent Czech, Hungarian, Polish and Russian émigrés.
1979 Zygmunt Hertz dies.
1980 Giedroyc gives an interview to Le Point about the Solidarity strike in Gdańsk.
1985 In the 459th issue of Kultura Giedroyc states: “ ... I have not been seeking a successor nor an assistant ... In spite of my undeniably advanced age it is not my intention to die at the present moment, because I believe I still have a great deal more to do”.
1986 On 8 October the Polish underground weekly Tygodnik Mazowsze (Mazovian Weekly) publishes a conversation with Jerzy Giedroyc to mark the Literary Institute’s 40th anniversary.
1988 Lech Wałęsa meets Giedroyc in Paris at the Centre du Dialogue.
1989 Giedroyc receives the Polish Pen Club Prize “for his outstanding contribution to Polish letters”.
1990 The Diploma for the Promotion of Polish Culture Abroad is offered to Giedroyc but declined by him.
1991 At a ceremony in the Polish Library in Paris Giedroyc receives an honorary doctorate from the Jagiellonian University, the first of many such titles.
1994 Giedroyc declines to accept Poland's highest honour, the Order of the White Eagle.
1995 A biography of Jerzy Giedroyc is published under the title Autobiografia na cztery ręce (Autobiography for Four Hands). His correspondence with Konstanty Jeleński is published by Czytelnik in its Kultura Archive series.
1996 Giedroyc is awarded the Legion d'Honneur. The president of Poland Aleksander Kwaśniewski visits Giedroyc in Maisons-Laffitte.
1997 The president of Lithuania Algirdas Brazauskas awards Giedroyc the honorary citizenship of Lithuania. Giedroyc's correspondence with Andrzej Bobkowski is published.
1998 The president of Ukraine Leonid Kuchma awards Giedroyc the Ukrainian Order of Merit. Giedroyc's correspondence with Jerzy Stempowski is published. He receives the Order of the Lithuanian Grand Duke Gediminas.
1999 Giedroyc's correspondence with Juliusz Mieroszewski from 1949 to 1956 is published.
2000 Giedroyc undertakes a question and answer session on the online media portal Onet.pl. He dies in Maisons-Laffitte aged 94 and is buried in the cemetery at Le Mesnil-le-Roi. In November the last issue of Kultura (no. 10/637) is published posthumously.

Jerzy Giedroyc
Apel do krajowych czytelników „Kultury" - 1957

„Nowe Drogi” i „Trybuna Ludu” — organy Komitetu Centralnego PZPR — podjęły frontalny atak przeciwko „Kulturze”. Głównym zarzutem jest, że redaktorzy „Kultury”, „głowami i nogami” tkwią w przeciwnym obozie. Zgodnie ze stalinowską tradycją, tak świetnie reprezentowaną przez osławiony biuletyn „Kraj” — ów „przeciwny obóz” oznacza imperialistyczne, rewizjonistyczne Niemcy, sprzęgnięte z siłami reakcji całego świata.
Należymy niewątpliwie do odmiennego obozu niż „Trybuna Ludu” i „Nowe Drogi”, ale nasz rodowód nie wywodzi się ani z Waszyngtonu, ani z Bonn. Przynależymy do tego obozu Polaków w Kraju, którzy wierzą, iż „nie ma socjalizmu bez demokracji, a demokracji bez wolnej prasy”. Tego hasła nikt w Polsce nie zagłuszy i członkowie KC jeszcze nieraz posłyszą je na ulicach Warszawy.
Teraz, gdy zamknięto „Po prostu” i ogranicza się prasę — na „Kulturę” w pierwszym rzędzie spada cały ciężar walki o wolność i rzetelną demokrację. Zdajemy sobie sprawę, że wszelka „nielegalszczyzna” utrudnia proces demokracji, ale nie mamy przed sobą innego wyboru. Spodziewaliśmy się, że partia rozsądną polityką wypośrodkuje margines bezpiecznej wolności pomiędzy groźbą interwencji a naporem społeczeństwa. Niestety straszak interwencji służy przede wszystkim jako generalny argument do zwalczania najbardziej uzasadnionych żądań wolnościowych.
W kraju, w którym istnieje cenzura, nie ma potrzeby zamykać pism opozycyjnych. W przypadku „Po prostu” chodziło nie o zamknięcie pisma, lecz o rozbicie grupy, która miała szansę stać się w przyszłości ośrodkiem krystalizacyjnym odrodzonej myśli socjalistycznej. Nigdy nie było i nie jest naszym celem zaognianie stosunków polsko-rosyjskich. Nie tracimy nadziei, że przyjdzie chwila, kiedy Rosja zechce oprzeć się nie na satelitach i agentach, lecz na sojusznikach i przyjaciołach. Wysuwając już przed paru laty koncepcję neutralizacji i ewakuacji wojsk sowieckich i amerykańskich z Europy Środkowowschodniej — spotkaliśmy się początkowo z tą samą nieufnością i konserwatyzmem w myśleniu na Zachodzie. Koncepcja ta jednak się przyjmuje, została przede wszystkim podtrzymana przez lewicę europejską z labourzystami na czele i dziś coraz więcej realistów politycznych i ludzi naprawdę dobrej woli, szukających wyjścia z impasu światowego bez katastrofy wojennej — do niej dołącza.
Wierzymy, że tego typu rozwiązanie wpłynęłoby wydatnie na poprawę stosunków między narodami polskim i rosyjskim. Ale komunistyczne sfery, rządzące w Polsce, są przeciwne temu projektowi, bo realizacja tej koncepcji wyraziłaby się zmniejszeniem bezpośrednich wpływów sowieckich, a tym samym straszak interwencji — ten najbardziej wszechmocny i wszechstronny instrument polityczny — jednego dnia straciłby wszelki sens. Tak w tej sprawie, jak i w sprawie Rad Robotniczych czy innych form samorządu społecznego i w ogóle w każdej sprawie — jedynym kryterium polityki Polski Ludowej jest nadal interes partii i racja stanu partii, a nie Polski. Dając wyraz naszej wierze w możliwość ewolucyjnej zmiany i poprawę warunków w kraju — nie rozumieliśmy przez to, że któregoś dnia komuniści odejdą od komunizmu. Sądziliśmy natomiast, że komuniści, wykorzystując wyjątkową sytuację, zechcą zamienić ów przywilej geopolityczny, stanowiący fundament ich egzystencji, na autentyczne zaufanie i solidarne poparcie narodu.
Droga do tego celu wiodła poprzez demokratyzację — poprzez poszerzanie marginesu wolności — poprzez budowę społecznego i gospodarczego modelu ustrojowego, który czyniłby zadość aspiracjom nie tylko parusettysięcznej partii komunistycznej, ale i pozostałej dwudziestoośmiomilionowej reszcie polskiego społeczeństwa. Komuniści polscy mieli przed sobą dosłownie dziejową szansę wykazania światu, że potrafią przewodzić demokratycznemu społeczeństwu w oparciu o demokratyczne metody i instytucje. Mieli szansę podważyć tezę — uznaną za pewnik przez setki milionów ludzi na Zachodzie — a mianowicie, że z komunistami nie można współpracować, a można ich tylko zwalczać. Całe zainteresowanie „polskim eksperymentem” sprowadza się de facto do tego problemu. Dziejową szansę miał „polski eksperyment” przede wszystkim w bloku sowieckim i w Azji. Ile narodów, żyjących w po- czuciu zupełnej beznadziei, nagle z Polską zaczęło wiązać swoją przyszłość. Co zrobiono, by te — w tej chwili nikłe — odruchy wykorzystać do współpracy? Tchórzostwo, prowincjonalizm, schlebianie tępemu szowinizmowi — kazało nadal ograniczać się jedynie do drętwych „dekad przyjaźni”. Co dano, co próbowano dać młodzieży niemieckiej, czeskiej czy ukraińskiej, by wziąć pierwsze z brzegu przykłady? Jesteśmy realistami i nawet „Trybuna Ludu” przyznaje nam trzeźwość w ocenach sytuacji polskiej. Toteż nie domagaliśmy się całkowicie wolnych wyborów w obecnych warunkach. Ale demokratyzację i uspołecznienie można przeprowadzić i bez pełnych wolnych wyborów. Między wyborami i restauracją parlamentaryzmu a represjami prasowymi jest wielka różnica. Między wyborami a pacyfikowaniem demonstracji studenckich pałkami policji — jest różnica nie mniejsza. Co innego domagać się wyborów, a co innego domagać się skasowania hańbiącego embarga na polskie zagraniczne wydawnictwa naukowe i literackie. W obecnej sytuacji Polska nie może być jeszcze, niestety, w pełni krajem demokratycznym — ale już nie musi być totalistycznym ciemnogrodem, gdzie nie dopuszcza się studium o Puszkinie wybitnego rusycysty — tylko dlatego, że zostało ono napisane i wydane w Ameryce.
Nie ulega dla nas wątpliwości, że hamowanie demokratyzacji, zwężanie sfery wolności, cenzury, konfiskaty, a ostatnio aresztowania — to wszystko w 80%  nie  jest dyktowane obawą przed interwencją sowiecką, ale względami partyjnymi. Partia czuje się zbyt słaba i wewnętrznie rozbita i dlatego wraca do metod policyjnych. I w tym miejscu komuniści wstępują w orbitę błędnego koła. Metody policyjno-administracyjnego przymusu partii nie wzmocnią, wzmocnią natomiast i skonsolidują opozycję, pogłębią rozczarowanie, zwiększą ogólną niechęć i marazm.
Mimo że „Trybuna Ludu” podjęła przeciw nam świętą wojnę — nie wpływa to w niczym na nasz stosunek do Kraju i do Władysława Gomułki. Jesteśmy zawsze gotowi popierać każdą sprawę, która leży w interesie Polski. Pozostajemy nadal przekonani, że jest rzeczą możliwą, w oparciu o Październik, budować postępowy, społecznie sprawiedliwy i coraz pełniej demokratyczny ustrój społeczny w Polsce. Zdajemy sobie sprawę i z tego, że dla władz Polski ludowej jesteśmy niewygodni. Ale dlaczego w walce przeciwko „Kulturze” uciekać się do prostackich kłamstw? „Trybuna Ludu” w omawianym artykule pisze m.in.: „...nad naszą granicą, wzdłuż Odry i Nysy, stałyby dywizje odwetowego Wehrmachtu; Te dywizje — to pierwszy punkt programu budowy «demokratycznego socjalizmu» w wyda niu pana Mieroszewskiego”
To są zdania jakby żywcem wycięte z taśmy bierutowej propagandy: emigracja w sojuszu z odwetowym Wehrmachtem szykuje się do osadzenia w Polsce kapitalistów i reakcjonistów. Czy naprawdę redakcja „Trybuny Ludu” uważa wszystkich swych krajowych czytelników za idiotów? Największe zagrożenie Ziem Odzyskanych to nie Wehrmacht, który się jeszcze nie narodził, ale zbrodnicze zaniedbanie tych Ziem, które są dziś większą pustynią niż w roku 1948. Proponujemy, by Gomułka, który zna przecież ten problem, odwiedził obecnie, po latach, Ziemie Zachodnie i wyciągnął ze swej podróży odpowiednie wnioski. I wreszcie ostatnie nieporozumienie. Nie dobijamy się o debit dla „Kultury”. Walczymy jedynie o normalizację stosunków i w związku z tym o zniesienie embarga na periodyki i wydawnictwa emigracyjne. „Kultura” — tak jak docierała do Kraju za Bieruta — tak i dociera i b ę d z i e  d o c i e r a ć za Gomułki. Popularność i pozycja „Kultury” w Polsce nie zrodziły się przecież z powietrza. Nielegalszczyznę — powtarzamy raz jeszcze — uważamy za niebezpieczną dla demokratyzacji. Niestety władze partyjne zmuszają do tej drogi nie tylko nas, ale wszystkie ideowo wartościowe i niezależne ugrupowania w Kraju, nie wyłączając najwartościowszych kół młodzieży.
Emigracji nie da się zredukować do poczciwej „Polonii”, wysyłającej paczki i dostarczającej dewiz. Wydawać by się mogło, że nikt nie jest bardziej powołany do trafnej oceny politycznej możliwości emigracji jak marksiści, którzy winni mieć żywo w pamięci rolę, jaką odegrały emigracyjne, lewicowe koła i związki. Prasa rosyjska sprzed pierwszej wojny światowej roiła się od kpin z „kawiarnianych polityków” i „emigracyjnych kibiców”. A przecież z genewskich kawiarni wyszła rewolucja październikowa...
Inna jest nasza rola i inne nasze perspektywy. Niemniej jednak zadanie nasze pojmujemy a m b i t n i e. Jesteśmy za socjalizmem i demokracją, za postępem i wolnością. Nikt nas nie przekona, że to są pojęcia przeciwstawne. Wiemy, że podobnie myślą tysiące Polaków w Kraju. Będziemy mówić za tych, którym konfiskują artykuły i likwidują pisma, za tych, którym zamykają usta gazem łzawiącym, za tych — którzy ucichli w obawie przed prześladowaniem. Będziemy walczyć wolnym słowem w imieniu zmuszanej coraz bardziej do milczenia polskiej niezależnej myśli.
REDAKTOR
List na papierze biblijnym wysyłany do Polski jesienią 1957 r.

 

RETURN TO THE BEGINNING »