Logo du portail Kultura Paryska 17 septembre 2019

LES ANNÉES LES PLUS IMPORTANTES

27 juillet 1906 Naissance à Minsk Litewski de Jerzy Giedroyc, l'ainé des trois fils d'Ignacy Giedroyc et Franciszka, née Starzycka.
1909 Naissance de son frère Zygmunt.
1916
Les parents envoient Jerzy faire ses études à Moscou au Collège du Comité Polonais; il loge dans une chambre en ville.
1917 Après la Révolution de février, à la fin de l'année scolaire, il rentre à Minsk. Il étudie alors au collège de Polska Macierz Szkolna (Organisation patriotique des Ecoles polonaises).
1918  La famille déménage probablement en été, à Varsovie. Jerzy poursuit sa scolarité au Collège-Lycée Jan Zamoyski.
1920  S'engage à 14 ans, dans l'Armée Polonaise pendant la guerre polono-russe en tant que volontaire, et sert de télégraphiste à l'Etat major du Premier district militaire de Varsovie.
1922  Naissance de son jeune frère Henryk.
1924 S'inscrit à la faculté de droit de l'Université de Varsovie. Il terminera ses études en 1929. A l'université il participe activement à la corporation étudiante Patria et au mouvement inter-corporatif.
1926 Lors du coup d'état du maréchal Piłsudski, en tant que membre de Patria, il prend d'abord le parti du gouvernement, puis change d'avis.
1928 Adhère à l'organisation Myśl Mocarstwowa (Pensée impériale) et devient rédacteur en chef du journal Dzień Akademicki (Jour Universitaire), supplément du journal Dzień Polski (Jour de Pologne). Travaille au service de presse du Conseil des Ministres.
1929 Commence des études d'histoire à l'Université de Varsovie.
1930 Obtient le poste de secrétaire du ministre de l'agriculture Leon Janta-Połczyński. Dirige la rédaction du premier numéro du trimestriel Wschód (L'Est).
1931 Epouse Tatiana Schvetzoff et emménage avec elle dans un appartement de la rue Brzozowa.
Devient rédacteur en chef du supplément du journal Dzień Polski (Jour de Pologne) dont la nouvelle formule s'appellera Bunt Młodych (La Révolte des jeunes).
1932 En  automne de cette année Giedroyc s'émancipe de son journal Bunt Młodych (La Révolte des jeunes), et de l'organisation Myśl Mocarstwowa (Pensée Impériale).
1933  Entre au Conseil Suprême de l'Union des Organisations Politiques Conservatrices, comme représentant du Parti de la Droite Nationale, dirigé par Janusz Radziwiłł. Bunt Młodych devient indépendant et bihebdomadaire.
1934 Roger Raczyński, vice-ministre, est le nouveau supérieur hiérarchique de Jerzy Giedroyc au Ministère de l'Agriculture.
1935 En fin d'année, Giedroyc démissionne du Ministère de l'Agriculture.
1936 Prend son nouveau poste au Ministère de l'Industrie et du Commerce.
1937 Bunt Młodych (La Révolte des Jeunes) change de formule et prend le nom de Polityka (La Politique).
1938 Polityka publie sa Déclaration de principes intitulée "L'Idée impériale polonaise". 
1939 Nommé chef de département au Ministère de L'Industrie et du Commerce. Se rend à l'Exposition Universelle de New York sur le transatlantique MS Batory. Polityka devient hebdomadaire.
5 septembre: Giedroyc est évacué de Varsovie. Durant l'évacuation vers la frontière roumaine, il rédige le bulletin Ostatnie Telegramy (Derniers Télégrammes).
18 septembre: Traverse la frontière avec la Roumanie. Son frère Henryk et sa femme Tatiana l'accompagnent.
24 septembre: A Bucarest, est nommé secrétaire particulier de l'ambassadeur Roger Raczyński.
1940 Rencontre avec un envoyé spécial de l'Abwehr. Accusé de corruption, dans "L'affaire pénale Jerzy Giedroyc et ses camarades", puis innocenté.
4 novembre: Evacuation de l'ambassade de Pologne; Giedroyc reste à Bucarest où il dirige le Bureau polonais de l'ambassade du Chili.
1941  Est évacué à Istanbul avec l'aide de diplomates anglais.
12 avril: Arrivée à Jaffa en Palestine. Jerzy et son frère Henryk rejoignent la Brigade indépendante de chasseurs des Carpates; ils sont affectés au service des transports.
26 août: Se trouve à Tobrouk ville libyenne assiégée, où il dirige un magasin-cantine mis en place par la NAAFI (Navy Army air Force Institutes).
Participe à la rédaction du journal du service des transports de la Brigade indépendante de chasseurs des Carpates: Przy kierownicy w Tobruku (Au volant à Tobrouk).
1942 Stationne à Gazala, en Cyrénaïque, et à Alexandrie. Il est envoyé à Mossoul, en Irak.
1943 Suite à sa rencontre avec  Joseph Czapski, il se retrouve dans l'entourage du général Anders et travaille désormais au Service d'information et d'éducation de l'Armée Polonaise de l'Est. Devient chef du département de la Presse et des Editions militaires. Réforme le journal Orzeł Biały (Aigle blanc) et édite Dziennik Żołnierza APW (Journal du Soldat de l' Armée Polonaise de l'Est). Fait la connaissance de Zofia Hertz et de Juliusz Mieroszewski (ses futurs proches collaborateurs à Kultura). Est nommé officier de la propagande.
1944 Jerzy Giedroyc débarque à Tarente, en Italie, où il combat à présent dans le 2ème Corps de l'Armée polonaise. Il passe 15 jours en prison pour avoir publié dans le journal Orzeł Biały (Aigle Blanc), un article Libia a Cassino (La Libye et le Mont Cassin) dans lequel il ose comparer les deux batailles. Démission du poste de Chef du Département de la Presse et des Editions militaires.
1945 Devient officier chargé d'éducation au Centre de formation des blindés à Gallipoli. Part à Londres sur ordre du général Anders.
1946  Fondation à Rome de l'Institut Littéraire par le Chef de l'Etat major de l'armée polonaise, en accord avec le gouvernement polonais à Londres. Jerzy Giedroyc nommé directeur de l'Institut par le général Anders.
1947 À Rome, parait le premier numéro de la revue Kultura sous la rédaction de Jerzy Giedroyc et de Gustaw Herling-Grudziński. L'Institut Littéraire déménage en France.
1948  Démobilisation de Jerzy Giedroyc et ses collaborateurs de l'Institut Littéraire, jusqu'alors militaires.
1950 Diffusion de Kultura interdite en Pologne.
1951 Czesław Miłosz, alors diplomate communiste, "choisit la liberté". Pendant plus d'un an, il habite dans la maison de Kultura.
Henryk Giedroyc rejoint l'équipe de Kultura.
1954 Appel à contribution lancé auprès des lecteurs pour aider l'Institut Littéraire à acheter son nouveau siège. L'Institut emménage dans une maison au 91, avenue de Poissy, à la frontière entre Maisons Laffitte et Le Mesnil-le-Roi.
1961 Jerzy Giedroyc voyage aux Etats-Unis.
1962 Parution du premier numéro de Cahiers Historiques; entre 1962 et l'an 2000, année de sa mort, Jerzy Giedroyc aura édité 133 numéros de cette revue.
1966 Henryk Giedroyc, le jeune frère de Jerzy, épouse Leda Pasquali.
1969 Witold Gombrowicz meurt à Vence. Deux mois plus tard, à Berne, meurt Jerzy Stempowski.
1973 Mort de Zygmunt Giedroyc, l'autre frère de Jerzy resté en Pologne.
1974 Jerzy Giedroyc rencontre Alexandre Soljenitsyne à Zurich et obtient son accord pour "L'Archipel du Goulag".  
J. Giedroyc, J. Czapski et G. Herling-Grudziński entrent au comité de rédaction de la revue de l'émigration russe Kontinient (Continent), fondée par l’écrivain Vladimir Maximov.
1975 Entretien de Jerzy Giedroyc avec la rédaction de la revue polonaise de Londres "Aneks", entretien qui, selon sa volonté, ne sera publié qu'en 1986.
1976 Juliusz Mieroszewski, le plus proche collaborateur du Rédacteur, meurt à Londres.
1977 Giedroyc publie la "Déclaration sur la question ukrainienne", cosignée, à son initiative, par des émigrés polonais, tchèques, russes et hongrois.
1979  Mort de Zygmunt Hertz.
1980 L'hebdomadaire "Le Point" publie un entretien avec Jerzy Giedroyc sur "les événements du mois d'août" de cette année-là en Pologne, qui ont conduit à la création de "Solidarność".
1985 Dans le numéro 459 de Kultura, Jerzy Giedroyc déclare : /.../ "je n'ai jamais cherché et je ne cherche pas de successeur ni de remplaçant; malgré mon âge avancé je n'ai pas l'intention de mourir tout de suite, car je crois avoir encore beaucoup de choses à faire".
1986 Le 8 octobre, dans l'hebdomadaire clandestin de Varsovie, Tygodnik Mazowsze (Hebdomadaire de Mazovie), parait un entretien avec Jerzy Giedroyc, à l'occasion du 40ème anniversaire de l'Institut Littéraire.  
1988  Rencontre avec Lech Wałęsa au "Centre du Dialogue", lieu culturel dirigé par  les frères marianistes polonais à Paris.
1989 Giedroyc reçoit le prix de la section polonaise du PEN club pour "contributions exceptionnelles apportées à la littérature polonaise".
1990 Il refuse le diplôme du mérite pour la promotion de la culture polonaise à l'étranger.
1991 A la Bibliothèque polonaise de Paris, Jerzy Giedroyc reçoit de l'Université Jagellonne de Cracovie, son premier titre de Docteur Honoris causa.
1994 Le Rédacteur refuse "L'Ordre de l'Aigle blanc", la plus haute distinction polonaise.
1995 Jerzy Giedroyc participe à la promotion du livre Autobiografia na cztery ręce (Autobiographie à quatre mains), co-écrite avec Krzysztof Pomian. Sa correspondance avec Constantin Jeleński est publiée dans la collection "Archives Kultura".
1996 Le président de la République de Pologne A. Kwaśniewski lui rend visite.
Jerzy Giedroyc est décoré de la Croix d'officier de la Légion d’honneur.
1997 Giedroyc reçoit des mains d'Algierdas Brazauskas, président de la République de Lituanie, le titre de citoyen d'honneur de ce pays.
Publication de sa correspondance avec l'écrivain Andrzej Bobkowski.
1998 Le Président d'Ukraine, Leonid Koutchma, le décore de l'Ordre national du Mérite de troisième degré. La Lituanie lui attribue l'Ordre de Gediminas. Publication de sa correspondance avec Jerzy Stempowski.
1999 Publication de la correspondance avec Juliusz Mieroszewski.
2000 Le Rédacteur répond aux questions d'internautes polonais  durant un chat sur le portail Onet. Le 14 septembre Jerzy Giedroyc meurt à Maisons-Laffitte à l'âge de 94 ans. Il est enterré au cimetière du Mesnil-le-Roi.
En novembre de l'an 2000, parait le dernier numéro de Kultura (10/637).

AUDIO
  • Kontakty z Finlandią i Szwecją
    Wywiad Teresy Torańskiej. Kontakt z Finlandią i Szwecją - korespondował z tamtejszym przedstawicielem. Wiadomości pisane sympatycznym atramentem - od niego przyszła pierwsza informacja o koncentracji wojsk niemieckich w Finlandii. Nikt nie chciał uwierzyć.
  • Jerzy Giedroyc o grupie wileńskiej
    Wywiad Teresy Torańskiej. Grupa wileńska i koncepcja złożenia stronnictwa politycznego. Stanisław Stomma, Poczobut-Odlanicki, Stanisław Swianiewicz (rok 1937). Pomysł przekształcenia „Polityki" w pismo codzienne. Nie zamierzał być posłem - „Ja jestem zawsze z tyłu". Opinie o Giedroyciu („wyzyskiwacz cudzych talentów"). Cechy własne według Giedroycia: lojalność wobec innych. Pierwszy odruch - pomóc innym. Zniechęcające pozory - chłodny, egoistyczny, „co jest nieprawdą". „Nie lubię ludzi, umiem pracować tylko w małym zespole".
  • Spotkanie Jerzego Giedroycia i Zofii Hertz
    Historia poznania Zofii Hertz. Jerzy Giedroyc był wówczas w wojsku, w Brygadzie Karpackiej. Chcieli go wysłać do podchorążówki, ale odmawiał. Był czymś w rodzaju oficera oświatowego w kompanii transportowej. Zjawił się Józef Czapski, zaproponował przejście do propagandy [do rozmowy włącza się Zofia Hertz, w tle szczeka pies]. Zofia Hertz opowiada o początkach znajomości, w Bagdadzie. Usłyszała o nowym współpracowniku Czapskiego (wedle opinii innych: przystojny, ale antypatyczny, z nikim nie rozmawia, strzelec z Brygady Karpackiej). Przyszła do namiotu, za biurkiem siedział Giedroyc - ciężko było z nim rozmawiać, odpowiadał monosylabami. Dalszy ciąg znajomości: w Bagdadzie. (Wywiad Teresy Torańskiej)
  • Zygmunt Hertz i jego rola
    Zygmunt Hertz - dopiero po wojnie dołączył, w Rzymie. Miał inne możliwości urządzenia się po wojnie, był daleki od spraw wydawniczych, politycznych. Poświęcił się dla Zosi. Potem wciągnął się w prace Instytutu Literackiego (Wywiad Teresy Torańskiej)
  • (bez sygn. - 29) O Kongresie Wolności Kultury i Czesławie Miłoszu

    Kongres Wolności Kultury - inicjatywa i zasługa Jamesa Burnhama. Potem okazało się, że pieniądze pochodziły z CIA. Miłosz po decyzji pozostaniu na Zachodzie - ukryty w domu Kultury przy avenue Corneille - w obawie przed Rosjanami (by go nie porwali). "Denerwował się i drapał się". Przesłuchanie przed urzędnikami francuskimi. Wrogi stosunek do Miłosza po jego decyzji o pozostaniu na Zachodzie (Teresa Torańska cytuje artykuły: Brzeczykowskiego z „Dziennika Polskiego" o ucieczce Miłosza; Słuckiego). Powody nienawiści do Miłosza (bo był urzędnikiem ambasady; bo napisał artykuł „Nie"; bo zrobił karierę. Zawiść. Poza tym ukrywał się w Kulturze - a ich też nie lubiano). (Wywiad Teresy Torańskiej)

  • (bez sygn. - 19) Giedroyc o sytuacji w kraju

    O kłótniach w opozycji - Bujaka z Wałęsą. Jedyne wyjście - by Wałęsa zszedł do podziemia. Misja Miłosza - spotkanie w Rzymie z Papieżem („Miłosza Papież przyjmie"). Brzeziński - katastrofa, "Amerykanie nas kompletnie zdradzili". Odmawiają pomocy na kraj (uważają, że podziemie nie będzie egzystowało długo), zaczynają dawać pieniądze emigracji. Przykłady. 30 tys. dolarów na wychodzące w Paryżu Zeszyty Literackie Barbary Toruńczyk. "Aneks". "Sympatyczny hochsztapler Lebenbaum" który na agencję fotograficzną otrzymał dużą sumę. "Polonia" Chodakowskiego - wydawnictwo finansowane przez CIA. Dlaczego Giedroyc nigdy nie chciał brać pieniędzy amerykańskich? "Nigdy nie chciałem się uzależniać od nikogo". Każde pieniądze uzależniają. "Gdybym się zwrócił, na pewno bym dostał". Anglia - nie finansuje niczego, dają tylko to, co wynika z poprzednich zobowiązań. We Francji mogłaby dostać Biblioteka Polska - jednak pan Zaleski ("który jest kretynem") uważa, że nie może brać od cudzoziemców. Co finansują Amerykanie - CIA, Kongres. Fundacja Aurora. Na czym polega uzależnienie - na przykładzie wydawnictwa Polonia. "Konkretnych spraw nie znam". Russkaja Mysl" - oficjalnie finansowana. Jaką postawę prezentuje Zbigniew Brzeziński ("człowiek Rockefellera") i Jan Nowak-Jeziorański. (Wywiad Teresy Torańskiej)

  • (bez sygn. - 18) Przyjaźnie Jerzego Giedroycia

    Co to znaczy przyjaźnić się? Ktoś, z kimś chętnie bym się spotkał, porozmawiał. Przyjaciół bardzo niewielu, 4-5 osób. Przeważnie - sympatyczna znajomość. Wizyta Miłosza u Papieża - "na pewno go przyjmie i wysłucha". Sam się nie spotkał z Papieżem. Nie był zaproszony na spotkanie w Paryżu, "z nieufności". Kim jest Jerzy Giedroyc w swojej ocenie? "Człowiekiem całkowicie niezależnym, kotem, który chodzi własnymi drogami". Obawa przed uzależnianiem się od czegokolwiek. Przyjaźń z Rogerem Raczyńskim, Adolfem Bocheńskim, Juliuszem Mieroszewskim. Pies - pierwszy Black. Potrzeba posiadania rodziny? Zdawałem sobie sprawę, że to zupełnie niemożliwe - ze względu na cenę. Nie mam życia prywatnego. "Osoba która by się ze mną związała, byłaby osobą nieszczęśliwą". Hertzowie - to zupełnie coś innego. Z małżeństwa nic nie wyszło - Ojczyzna jest na pierwszym miejscu. Jaka Ojczyzna, w jakich granicach? "Dla mnie Ojczyzna to Wschodnia Europa". [słychać przeraźliwy dźwięk dzwonka]. Jestem Polakiem, Litwinem, Białorusinem, mam dużo krwi gruzińskiej. Poczucie odpowiedzialności - posiadanie psa już jest problemem, a co dopiero mieć dziecko. Strach paraliżujący. Trzej bracia bezdzietni - raczej przypadek, niż skutek wychowania. (Wywiad Teresy Torańskiej)

  • (bez sygn - 17) Zakon Nieznanego Żołnierza

    (Wywiad Teresy Torańskiej. Zakon Nieznanego Żołnierza - "mafia". 15-20 osób. Po zamachu majowym 1926 - młodzi ludzie na stanowiskach, z poczuciem misji, jaką mają odegrać w kraju. Np. Zaćwilichowski. Sporo sekretarzy. Cel: Polska lepiej funkcjonująca. Większość z nich zginęła (Zaćwilichowski w wieku 24 lat, Drymer). Polacy i ich skłonność do podejmowania walki, zrywów, przelewania krwi. Ale obecnie - nie chcą używać tego argumentu, choć powinni go stosować, straszyć świat zachodni. Argument wywołania III wojny światowej - "nie zawahałbym się, gdybym widział, że jest szansa". Upadek Związku Radzieckiego: "jestem przekonany, że tego dożyjemy", oni "muszą się rozwalić od środka". Solidarność przyjęła pokojowe hasła - to błąd. Sowiecka polityka i rosyjska jest niesłychanie ostrożna, nie idą na ryzyko. Afganistan - "zła kalkulacja". Krytyczna ocena sytuacji w Polsce i polityki amerykańskiej względem Polski (Zbigniew Brzeziński, Jan Nowak- Jeziorański). Jak powinien zachowywać się polski naród? Utrzymać podziemie, wydawnictwa. Jedyna nadzieja - młodzież. Mało kto sobie zdaje sprawę, czym ma być ta niepodległość. "Znudzony" Zachód celem? Ogromna żywotność społeczeństwa - nie można tego zmarnować. (Wywiad Teresy Torańskiej)

  • (bez sygn. - 17) "Polska jest krajem Gombrowicza". (Wywiad Teresy Torańskiej)

    "Polska jest krajem Gombrowicza". Nie została mocarstwem, nie może być Czechosłowacją. Ogromna rola - w "przedsionku" historii, między Wschodem a Zachodem. Ma być wielonarodowa, otwarta. Koncepcje "jagiellońskie" - są nierealne. Ważne jest powstanie niepodległej Ukrainy, bez mówienia o federacji z Polską. Oddziaływać na nich poprzez kulturę. Co z problemem ziem? W obecnych granicach. Nie wierzę w roszczenia ze strony Niemiec. "Drang nach osten" się skończyło, nie wróci. (Wywiad Teresy Torańskiej)

  • (sygn. 36-02_02) Rok przedzierania się przez rewolucyjną Rosję

    Wywiad Teresy Torańskiej. Rok przedzierania się przez rewolucyjną Rosję. Bardzo dobre wspomnienia, przygoda, życzliwość ludzi. Petersburg/Leningrad: strzelanina, upadł na trupa. Przekraczanie granicy w Orszy (m. Niemcami a Rosją). Dziś się zmieniło wskutek nędzy społeczeństwa. Porównanie: Rosjanie a Amerykanie, pojedynczo i w tłumie. Wspomnienie z Moskwy: delegacja z korpusu Dowbora, odebranie polskich sztandarów z Kremla, pluton ułanów - tłum niemal niósł w powietrzu - a wkrótce potem wybuchła wojna. "Rewolucja mi się podobała - nie ma szkoły, coś nowego, człowiek się włóczył". Kolekcjonował bagnety, narkotyzował się, wąchając proch. Kradł - rzadko, ze straganów. Gdy dotarł do Mińska - zachwyt białą bułką, normalną kawą. Dwie przygody w życiu: rewolucja i wojsko. Tobruk - przez cały czas oblężenia, ok. 8 miesięcy. Trafił tam razem z całą brygadą (przez Palestynę, Egipt). Wraz z bratem. Naloty samolotów, wojna pozycyjna. "Kąpałem się w morzu, było przyjemnie". Nastawienie: "natura apokaliptyczna", z chwilą, gdy następuje katastrofa - dobrze się czuje, zaczyna pracę organizacyjną (np. po klęsce wrześniowej).

  • (sygn. 36_2_03) Giedroyc o wakacjach i pracy

    Dlaczego nie jeździ na wakacje. Ciągła praca w wydawnictwie, zaległości. Jeździł przed wojną (Polesie, Podkarpacie), Rumunia. "Nie znoszę zwiedzania" - ani w Rzymie, ani w Jerozolimie. Zainteresowania? "Zabytki mnie nie interesują". Książki ulubione? Np. "Prometeusze" Szpotańskiego. Dlaczego został wysłany do szkoły do Moskwy, a nie do Wilna? Zadecydowało to, że oferowała pensjonat. Ojciec - "trochę socjalizował". Byłem "bardzo wielkim piłsudczykiem". Później: nastawiony "bardzo rewolucyjnie". Rozczarowanie Rydzem-Śmigłym, postawił na Sosnkowskiego (którego namawiał na zorganizowanie zamachu stanu). Chęć przekory, prowokacji. Zmiany stanowiska: pod koniec wojny chciał współpracować z Andersem ale nie było chęci z drugiej strony). Powody i konsekwencje wydania reportażowej książki Janty-Połczyńskiego. "Co mi się podoba, to wydaję", nie żałował decyzji. Poglądy można i należy zmieniać, dopasowując się do sytuacji. Przykłady (Cyrankiewicz, Staszewski). Cezura: 1956 rok (dla środowisk intelektualnych, literackich). Wniosek z tego okresu: ten ustrój jest niereformowalny. Krytycyzm do "komandosów". "Rewolucję robią inteligenci, ale udaje się ona tylko z robotnikami". Marksa nie czytałem, Lenina - tak ("pouczająca lektura"), Stalina dużo. (Wywiad Teresy Torańskiej)

  • (bez sygn 21) Jak powstała niemiecka gałąź Raczyńskich

    Jak powstała niemiecka gałąź Raczyńskich: historia Atanazego Raczyńskiego. "Wyprowadzić się z tego narodu". Litwini mnie uważają za zdrajcę, spolonizowany, wynarodowiony. Kwiecień 1955 r. Biuletyn "Kraj" - ogłosił hasło powrótu do Polski (apel podpisało 48 osób - m.in. Maria Dąbrowska, Przyboś, Krzyżanowski). Listy wysłane do podpisanych, nie dotarły. "Bardzo nie lubiłem Marii Dąbrowskiej". Pobyt Dąbrowskiej w Paryżu, wraz z Anką Kowalską. Uznawała władzę ludową, negatywnie nastawiona do emigracji. Obie "rozhisteryzowane" (obsesja wybuchu nowej wojny). Korespondencje z kraju. Publicysta Florczak - "dziwny pasażer". Wysyłał artykuły anonimowe, z kraju. Listy od prof. Adama Schaffa, spotkania. Oficjalna wizyta i ultimatum: aby przestać zwalczać Polskę Ludową - inaczej będzie atak w piśmie - "Nowej Kulturze". Brak zgody - więc wydrukował. Zapewne na czyjeś polecenie (Gomułki?). (Wywiad Teresy Torańskiej)

  • (bez sygn. - 21) Trzy fale emigracji

    Wywiad Teresy Torańskiej z Jerzym Giedroyciem i Zofią Hertz Trzy fale emigracji: wojskowo-urzędnicza, II Korpus na Środkowym Wschodzie i "Wrześniowcy" we Francji - specyficzna formacja, działająca w ruchu oporu. Emigracja po 1956 roku: niewielka, wielu Żydów z Polski. Wyjeżdżali podając jako cel Palestynę. Kolejna emigracja: rok 1968, głównie do Szwecji, potem do Paryża. Kolejna po roku 1980. Czym się charakteryzowały? Z Uppsali: wrogo nastawiona do środowiska "Kultury" (nie uważali się za emigrantów, mieli poczucie odrębności). Leszek Kołakowski: z "Kulturą: - bliskie stosunki, Giedroyc namawiał go do pozostania, do założenia antysowieckiej V Międzynarodówki Komunistycznej. Udało się sprowadzić jego żonę. Kołakowski akceptował te pomysły, myślał o pozostaniu, ale przyjechał Adam Schaff (obiecywał, przekonywał: "Trzeba ratować polską filozofię") - i Kołakowski zmienił front, zdecydował o wyjeździe do Polski. Przy kolejnym kontakcie - miał podobny stosunek. Akceptował środowisko Aneksu, a "Kultura" - to w jego mniemaniu "dobrzy faszyści". Podobne było początkowo podejście Czesława Miłosza; także środowiska KOR-u. KOR - „coś w rodzaju mafii". Adam Michnik - bliżej mu do Barbary Toruńczyk niż do Kultury. "My jesteśmy wszędzie obcym ciałem". Emigracja 1980. "Nasze stanowisko: trzeba pomagać wszystkim ruchom podziemnym z wyjątkiem nacjonalistów". Z drugiej strony: stosunek "nierówny". Dobre stosunki z Chojeckim i Sikorą. Typ osobowościowy w różnych falach emigracji. "Wszyscy do nas przychodzili, prosili o radę". Emigranci związani "mafijnie", sporo ludzi pochodzenia żydowskiego. Dzieci prominentów. "Nie należymy do tej formacji emigracyjnej, ale jesteśmy sojusznikami". Emigracja obecna (lata 80-te) - różnorodna. Lewicowcy (nieufni wobec prawicy - do której częściowo zaliczają "Kulturę"). "Wychów komunistyczny" zostawił ślad - w przeciwieństwie do młodych po 56 roku ("znaleźliśmy z nimi wspólny język"). Grupa STS (Jarecki, Abramow, Osiecka) - serdeczne stosunki. Po "odwilży" przychodziły wycieczki: młodzi ludzie, spoza establishmentu komunistycznego. Lata 80 - emigracja zarobkowa, ciągną do USA, Kanady, nie do Francji. Torańska pyta: "Co jest we mnie z wychowu komunistycznego". Jedyny "zarzut": "pani ugoruje, siedzi długo i nic nie robi". Sikora (bez objawów zsowietyzowania. Jedyna wada: "jest patriotą Krakowa"), Chojecki, Giełżyński, Kuczyński.

  • (bez sygn - 22) Jak się zachować na emigracji?

    Wywiad Teresy Torańskiej z Jerzym Giedroyciem i Zofią Hertz. Jak się zachować na emigracji? "My nie jesteśmy typową emigracją". Różne modele postępowania. Mając wizję wyzwolenia Polski, misję - "działa się politycznie jak my". Emigracja niemiecka - miała zaplecze. My mamy "jałową Polonię" (np. koła Podhalan - "sprawy polskie ich nie interesują"). Naukowcy - emigranci. Dlaczego nie powstaje lobby polskie w USA? Przyczyny: duże przestrzenie, rozrzucenie i brak talentów organizacyjnych (przykład: nieudana próba zorganizowania klubu na Uniwersytecie Kalifornijskim). Brak lobby polskiego w Europie, powód: zbyt mało ludzi angażujących się, takich jak np. Piotr Słonimski czy Pomian. "My jesteśmy kotami, które chodzą własnymi drogami". Cel: walka z polskim nacjonalizmem, zjednoczenie wschodniej Europy, normalizacja stosunków z Rosją i Niemcami. Sojusznicy: bardzo niewielu, najwięcej wśród Ukraińców. Nie starcza sił na pogłębianie więzi z Rosją (kontakty z Maksimowem).

  • (bez sygn - 24) Giedroyc a Gomułka

    Wywiad Teresy Torańskiej z Jerzym Giedroyciem i Zofią Hertz. Plotka: Władysław Gomułka proponował Giedroyciowi spotkanie na Okęciu. Po 56 roku propozycja spotkania z przedstawicielem reżimu, bez dalszego ciągu. Nie było chęci nawiązania współpracy ani też dywersji, akcji przeciwko. Brat w Polsce, inżynier: zapłacił tylko brakiem awansu. Nie było szykan, nawet w okresie stalinowskim. Nie było prób wprowadzenia wtyczki, ani możliwości (bo było to wąskie, znające się grono). Tylko jeden przypadek: młody człowiek w drukarni (powołał się na Zofię Hertz); Irena Lasota i jej mąż Andrzej Zabłudowski. Konsulat przesłuchiwał wyjeżdżających, zbierał informacje - co Jerzy Giedroyc pije, w jakim jest zdrowiu. Innych podchodów nie było, "ani chęci kupienia, podesłania pięknej kobiety". 1956 r.: Polska zaprenumerował 150 egzemplarzy "Kultury". Schaff z Gottesmanem namawiali Jerzego Giedroycia do współpracy, sugerowali, czego nie pisać. Schaff pokazał przygotowywany do druku artykuł - i zapowiedział, że w razie odmowy się ukaże. Wizyty Jana Zakrzewskiego, "niewinne sodowanie". Po 56 roku - wizyta konsula polskiego o nazwisku Wychowaniec, z prośbą o radę, jak wydać pismo i dotrzeć do emigracji. W prasie krajowej - silna kampania przeciw Kulturze.

  • Wystawa „Kultura i jej krąg”
    Audycja RFI. Rozmowy podczas spotkania w Bibliotece Polskiej po otwarciu wystawy poświęconej „Kulturze”: Gustaw Herling-Grudziński mówi o 40 latach działalności “Kultury”, Bohdan Osadczuk o współpracy z Redaktorem Giedroyciem.
  • Jerzy Giedroyc o przyszłości „Kultury”

    Audycja RFI. Jerzy Giedroyc mówi o sensowności dalszego istnienia „Kultury”, rzeczach, o których nadal nie można mówić w Polsce, stosunku do Niemiec, uznaniu Litwy, stosunku władz francuskich do środowiska „Kultury”, stosunku generała de Gaulle'a do Polaków.

  • Jerzy Giedroyc wspomina i analizuje (cz. 1)

    Początki Instytutu Literackiego. Fragment audycji Polskiego Radia, przeprowadzonej przez dziennikarzy Programu 1 PR Henryka Szrubarza i Jerzego Tomaszewskiego. Nagranie powstało w latach 90.

  • Jerzy Giedroyc wspomina i analizuje (cz. 3)

    Fragment audycji Polskiego Radia, przeprowadzonej przez dziennikarzy Programu 1 PR Henryka Szrubarza i Jerzego Tomaszewskiego. Nagranie powstało w latach 90.

  • Paryskie kolokwium „Miejsce Polski w Europie”
    Audycja RFI. Jerzy Giedroyc – polska racja stanu na Wschodzie. Materiały archiwalne z kolokwium „Miejsce Polski w Europie”, zorganizowanego z okazji 50. rocznicy powstania „Kultury w Centre du Dialogue, ośrodku ks. Pallotynów w Paryżu, w roku 1997, wypowiedzi: J. Giedroycia, J. Kłoczowskiego. J. Giedroyc: sprawa litewska, wypowiedź z roku 1990.
  • Adam Zagajewski o Jerzym Giedroyciu
    Audycja RFI. Adam Zagajewski mówi o Jerzym Giedroyciu.
  • Myśl Giedroycia – stosunki polsko-ukraińskie
    Audycja RFI. Myśl Giedroycia a stosunki polsko-ukraińskie. O koncepcjach Giedroycia na temat polskich wschodnich sąsiadów i o europejskiej polityce mówią Bohdan Osadczuk, Natalia Bryżko-Zapór, Jan Pomianowski, Krzysztof Pomian Leopold Unger.
  • Dziewiąta rocznica śmierci Jerzego Giedroycia
    Audycja RFI. Reportaż w Maissons-Laffitte – dziewiąta rocznica śmierci Jerzego Giedroycia. Wywiady: Henryk Giedroyc, Wojciech Sikora i Leszek Czarnecki.
  • Wizja Polski redaktora Jerzego Giedroycia
    Audycja RFI. Fragment wystąpienia Jerzego Giedroycia na wieczorze u OO. Pallotynów zorganizowanym w 1997 roku. O wizji Polski redaktora Giedroycia mówią: Bohdan Osadczuk, Czesław Bielecki, Krzysztof Pomian.
  • Wkład Biblioteki „Kultury”
    Audycja RFI. 50 lat Biblioteki „Kultury” , omówienie działalności wydawniczej Instytutu Literackiego Giedroycia, Wojciech Karpiński – odpowiada na pytanie, które z publikacji Biblioteki „Kultury” weszły do kanonu literatury polskiej.
  • 100-lecie urodzin Jerzego Giedroycia
    Audycja RFI. W ramach obchodów 100-lecia urodzin Jerzego Giedroycia o współpracownikach „Kultury” mówią. Wojciech Karpiński, Andrzej Mietkowski, Jerzy Pomianowski.
  • Zakończenie Roku Giedroycia
    Audycja RFI. Zakończenie Roku Giedroycia – dyskusja w Maisons-Laffitte. Audycja RFI i Radio Polonia, udział biorą: Henryk Giedroyc, Wojciech Sikora, Marek Żebrowski, Krzysztof Rutkowski. Prowadzi: Paweł Lekki.
  • Kulminacja obchodów Roku Giedroycia (cz. 1)

    Audycja RFI. Kulminacja obchodów Roku Giedroycia – reportaż z uroczystości w Maisons-Laffitte. Wywiady: ks. Adam Boniecki, minister Andrzej Przewoźnik, ambasador Jan Tombiński, senator Yann Gaillard.

  • Czesław Bielecki o Giedroyciu
    Audycja RFI. O redaktorze Giedroyciu mówi Czesław Bielecki. Fowiści (Matisse, Derain, Vlaminck) w muzeum Matisse’a w Cateau-Cambresis (opowiada dyrektorka Mme Szymusiak).
  • Wizja Polski Jerzego Giedroycia
    Audycja RFI. Fragmenty wystąpienia Jerzego Giedroycia u Księży Pallotynów w Paryżu (grudzień 1999).
  • Obchody Roku Giedroycia
    Audycja RFI. Marek Krawczyk – prezes warszawskiego Towarzystwa Opieki nad Archiwum Instytutu Literackiego w Paryżu o planowanych obchodach Roku Giedroycia.
  • Kulminacja obchodów Roku Giedroycia (cz. 2)

    Audycja RFI. Kulminacja obchodów Roku Giedroycia – reportaż z uroczystości w Maisons-Laffitte. Wywiady: Władysław Bartoszewski. Marek Żebrowski, Natasza Gorbaniewska, Tatiana Maksimow, Michał Giedroyć.

  • O Giedroyciu w UNESCO
    Audycja RFI. 100 rocznica urodzin Jerzego Giedroycia – konferencja w UNESCO. Wywiad: ambasador Maria Wodzyńska-Walicka, Andrzej Wolski – reżyser filmu o Redaktorze, Krzysztof Pomian, ambasador Jan Tombiński.
  • Laureatka Nagrody Giedroycia 2005
    Audycja RFI. Natalia Gorbaniewska – laureatka nagrody „Rzeczypospolitej”, rosyjska poetka i tłumaczka literatury polskiej, opowiada o sobie, o swej twórczości i związkach z Polakami, „Kulturą”, Redaktorem Giedroyciem.
  • O roli „Kultury” w IFRI

    Audycja RFI. Konferencja w IFRI w Paryżu „Rola elit”, ku czci „Kultury” i red. Giedroycia 17.12.1999. Wypowiedzi: Bronisław Geremek, Leopold Unger, Zbigniew Brzeziński, Leszek Kołakowski, Georges Mink, Czesław Miłosz, Aleksander Smolar, Jerzy Giedroyc, Bohdan Osadczuk,  Thierry de Montbrial.

  • Myśl Giedroycia” w Radiu Polonia i RFI (cz. 1)
    Radio Polonia i RFI – audycja w przeddzień konferencji „Myśl Jerzego Giedroycia a polityka wschodnia Polski i Unii Europejskiej”. Komentarze: Marek Krawczyk, Janusz Onyszkiewicz, Grzegorz Gromadzki, Olaf Osica.
  • Myśl Giedroycia” w Radiu Polonia i RFI (cz. 2)
    Radio Polonia i RFI – Konferencja w Instytucie Polskim w Paryżu: „Myśl Jerzego Giedroycia a polityka wschodnia Polski i Unii Europejskiej”. Biorą udział: Bohdan Osadczuk, Jerzy Pomianowski, Czesław Bielecki, Natalia Gorbaniewska, Krzysztof Pomian, Leopold Unger. Autor: Radio Polonia i RFI
  • Prezydent Kwaśniewski w Paryżu (cz. 1)
    Audycja RFI. Prezydent Aleksander Kwaśniewski w UZE – Unii Zachodnioeuropejskiej. Mówi o planach przyjęcia Polski do UE, NATO i UZE oraz o planowej wizycie w Maisons-Laffite i rozmowami z Jerzym Giedroyciem..
  • Giedroyc – honorowy obywatel Litwy
    Audycja RFI. Wystąpienie Jerzego Giedroycia, który nie kryjąc wzruszenia mówił o przyznaniu mu honorowego obywatelstwa Litwy.
  • Ksiądz Hoser o Jerzym Giedroyciu
    Audycja RFI. Ksiądz Hoser prowadzący ośrodek Pallotynów w Paryżu mówi o działalności Jerzego Giedroycia, jego współpracy z ośrodkiem.
  • Honoris Causa UW dla Jerzego Giedroycia
    Audycja RFI. Reportaż z uroczystości wręczenia Honoris Causa Uniwersytetu Warszawskiego Jerzemu Giedroyciowi. Uroczystości odbywały się w Bibliotece Polskiej w Paryżu. Wypowiedzi: rektor UW Włodzimierz Siwiński, Jadwiga Puzinina, Jerzy Giedroyc.
  • Początki i rola Kultury (audycja radiowa)
    Audycja radiowa Hanny Marii Gizy (czerwiec 2006), przygotowana z okazji ogłoszonego przez Sejm RP Roku Jerzego Giedroycia. Uczestnicy dyskusji: prof. Rafał Habielski, wykładowca na Wydziale Dziennikarstwa i Nauk Politycznych (Instytut Dziennikarstwa), prof. Andrzej Kowalczyk, Instytut Literatury Polskiej UW, Henryk Giedroyc. Archiwalne wypowiedzi Jerzego Giedroycia. Tematyka: „Kultura" - początki, kwestie finansowe, koncepcje, założenia, współpracownicy, odbiór i rola pisma. Jerzy Giedroyc jako twórca powojennej polskiej myśli politycznej. Jerzy Giedroyc o początkach Instytutu Literackiego. Pomysł założenia niezależnej instytucji kulturalnej - przy pomocy wojska (które mogłoby zapewnić park maszynowy, drukarnię). Późniejsze zezwolenie Andersa na powołanie Instytutu Literackiego. Sprzęt od armii (np. namioty od Anglików), handel benzyną. Kredyt na kupienie drukarni. Początki w Maisons-Laffitte. Sytuacja finansowa. Pomoc i oparcie - Józef Czapski i jego kontakty francuskie. Działalność księgarni Libella. Czerwiec 1947 - pierwszy numer „Kultury", pisma „czysto kulturalnego", adresowanego do ludzi z kraju. Dobór autorów: współpracownicy przedwojenni, talenty. Nie decydowały poglądy polityczne, ale: bez endeków, nacjonalistów. „Niewidzialna redakcja" (wg Stanisława Vincenza). Upór - główna cecha. Krytyczne spojrzenie na dzisiejszą prasę - wyciągającą „chwilowe sensacje". „Trzeba był mieć koncepcję i z uporem dążyć do realizacji". Henryk Giedroyc o Redaktorze: „Uparł się. Wierzył w swoją misję" Habielski: Ciągłość działalności Giedroycia. Przed wojną - wydawca książek. Wojna: kontynuacja tej działalności. Oddziaływanie na rzeczywistość poprzez pismo. Kowalczyk: jak zmieniała się koncepcja Giedroycia (początkowo: chęć wydawania klasyki polskiej, książek. Próby wpływania na profil Instytutu (Henryk Giedroyc: wrogowie w „dwójce"). Współpracownicy. Gustaw Herling-Grudziński i jego początkowy wpływ na Kulturę. Potem: odchodzi. Nie chciał „skoczyć w ciemność", postawił na pisarstwo. Maisons-Laffitte jako „falanster". Zebranie wolnych ludzi, dobrowolne, „zakon o specyficznych regułach". Przyjazd Henryka Giedroycia z Londynu. Początki w Corneille. Zniszczony dom. „Kołchoz". Zofia i Zygmunt Hertz. Zofia - niezwykła osobowość, inspirowała Jerzego, była zafascynowana jego planami. „Z Jerzym można było dyskutować. A potem on robił co chciał" Wpływ Zofii Hertz - zajmowała się rachunkami, pełniła funkcję sekretarki redakcji, korekty, prowadziła dom (eksperymenty kulinarne). „Niezastąpiona". Prowadziła korespondencję Jerzego Giedroycia. Zygmunt Hertz - miał dużo możliwości znalezienia pracy (dzięki ojcu), ale zrezygnował z wygodniejszego życia. Jerzy Giedroyc: „Jestem przyzwyczajony do ryzykanckich decyzji w życiu". Odpowiedzialność za współpracowników. „Przypominam pająka" - „łapię w pajęczynę i wypijam krew". Habielski: Umiejętność „zainfekowania" ludzi, skupienia wokół idei. Podobne relacje przed wojną: środowisko skupione wokół Buntu Młodych, Polityki. Maja Prądzyńska - jak Zofia Hertzowa po wojnie. Relacja Giedroyc - Mieroszewski. Kowalczyk: Tezy tekstów Mieroszewskiego dyskutowane, mają „dwóch autorów". Inni autorzy - inaczej, spory, awantury (np. Jeleński, Gombrowicz). Czesław Miłosz. Mógł zaistnieć dzięki Kulturze - miał gdzie drukować po polsku. Miłosz pilnował własnego pisarstwa, bał się uwikłania w politykę. Zarzut „niewdzięczności" Miłosza. Wpływ Giedroycia na piszących do „Kultury". Straszewicz - Giedroyc „odbudowuje go" jako pisarza. Tworzenie zespołu wg kryterium „przydatności" dla Kultury. Gombrowicz, Bobkowski, Straszewicz. Kowalczyk: jak się zmienia skład zespołu. Dochodzą autorzy krajowi (Stefan Kisielewski, Czesław Bielecki, Zdzisław Najder). Cel: by Kultura była czytelna dla odbiorców w kraju i dla emigrantów. Pismo adresowane do inteligencji twórczej, nie do odbiorcy masowego. „Nasłuch" prowadzony na kraj przez Giedroycia. Nasłuchiwał i wybierał to, co najistotniejsze. Ucieczka od opinii pisma emigracyjnego. Odbiór pisma w kraju, rola polityczna po 1956 roku. Koncepcja: systemu nie można obalić, ale może się on zmieniać. Trzeba pobudzać jego plastyczność, walczyć z apatią, bezruchem umysłowym. Docierać też do elity partyjnej. Anegdota o wysyłce paczki z pismem do kraju - list z zażaleniem od członka partii, że brakuje jednego numeru. „Lewicowość" Kultury (tj. trzeba zmieniać komunizm). Reakcja Jerzego Giedroycia na wydarzenia 1956 r. w Polsce - i wzburzenie na emigracji. Giedroyc uznaje Gomułkę za „męża opatrznościowego". Szybkie rozczarowanie. Jaką rolę odegrała „Kultura"? Mit Kultury, mit Giedroycia trwa. Dydaktyczny charakter - „Kultura" jako miejsce, w którym uczymy się myśleć o polityce. Zamiast proponować gotowe rozwiązania - uczyła myślenia, debata publiczna, kształtowanie pomysłów, które zmienią rzeczywistość.
  • Wrzesień'39, ewakuacja, wojsko (audycja radiowa)
    Audycja radiowa Hanny Marii Gizy (3 maja 2006). Wypowiedzi archiwalne oraz dyskusja: prof. Andrzej Ajnenkiel, dr Marek Żebrowski i (telefonicznie) Henryk Giedroyc. Fragment rozmowy z sierpnia 2000 r. z Jerzym Giedroyciem. 4/5 września 1939 wyjazd z Warszawy, ewakuacja do Rumunii. Pesymistyczna ocena sytuacji. Najważniejsza rzecz: kontynuacja państwowości. Kwestia następcy prezydenta I. Mościckiego (w tej roli widział gen. Sosnkowskiego, wyznaczył Wieniawę-Długoszewskiego). Wieniawa - bardzo inteligentny, „człowiek, który dotrzymuje słowa". Sprzeciw Francuzów wobec tej nominacji, szantaż (powód: nienawiść do piłsudczyków). Intrygi Sikorskiego. Jak zachowałby się Piłsudski w tej sytuacji? Nie byłoby wojny 1939 roku. Powód: nie zadowoliłby się traktatem przyjaźni z Wielką Brytanią, może nawet oddałby Gdańsk. Chaos września 1939 rok, dezinformacja. Umowa z Rumunią - okazała się martwa, zamiast przepuszczenia wojsk był internowanie. Jerzy Giedroyc zostaje w Bukareszcie jako sekretarz ambasadora RP Rogera Raczyńskiego. „Ważniejsza była robota na kraj". Prof. Andrzej Ajnenkiel: klęska nieoczekiwana, paraliżująca. Ale wciąż wola oporu, powstanie Służby Zwycięstwu Polski. Działania organizacyjne, tworzący się ruch oporu. Michał Karaszewicz-Tokarzewski. Jerzy Giedroyc w samym środku konfliktu między „sanatorami" - piłsudczykami a „Sikorszczykami" (zwolennikami Sikorskiego). Zwolennicy Sikorskiego - szybko przedostają się do Francji, a legalne władze RP mają trudności. Jerzy Giedroyc: Ambasada w Bukareszcie, działalność konsularna, wydawanie dokumentów, by można było wyjechać na zachód. Cywile - ambasada wystawiała noty werbalne (listy do placówek innych państw o przyznanie wiz). Plotka o ich sprzedawaniu przez Giedroycia. Intryga zmontowana przez placówkę oddziału II. Raport, śledztwo, sprawa karna. Likwidacja ambasady polskiej w listopadzie 1940 r. - Giedroyc kierownikiem sekcji polskiej w poselstwie chilijskim. Na czele Samson Nikiciński. Zakazał pracy Giedroyciowi - więc urzędują w barach, mieszkaniach. Wyjazd do Stambułu z Anglikami. Do wojska - wstępuje w Palestynie. Tobruk. Prowadzi kantynę, miejsce spotkań. Bagdad - prasa, wydawnictwa, współpraca z Józefem Czapskim. Sprawy narodowościowe - żołnierze pochodzenia żydowskiego i ukraińskiego. Wielu Żydów zostaje z II Korpusu zostaje w Palestynie. Tolerancja, ciche porozumienie z organizacjami żydowskimi. Podobnie Ukraińcy - mogli podać prawdziwe dane w aktach, bez po konsekwencji. Bp polowy Gawlina sprzyjał. Brygada Karpacka - złożona z ochotników, inteligencka, ale kiepsko z dyscypliną, zarozumiałość. Początkowe animozje z formacją „z Buzłuku" ze Związku Radzieckiego, z Armii Andersa. Giedroyc w jednostce kulturalnej Brygady. Szczury Tobruku" - zaszczytne określenie. Medale i odznaczenia II Korpus - przygotowywany do walk na froncie włoskim. 50 tys żołnierzy. Czołowa jednostka polska na Zachodzie. Pismo „Orzeł Biały" - zmienione dzięki niemu w poczytną gazetę. Usunięty z wydziału prasy. Jesień 43 - Giedroyc popada w niełaskę. 2 tygodnie aresztu domowego za opublikowany artykuł „Libia a Cassino" Bielatowicza. Centrum wyszkolenia w Gallipoli. Minister Adam Pragier przyznaje mu kierownictwo departamentu kontynentalnego. Wybuch Powstania Warszawskiego. Wiadomości z radia angielskiego. Szanse? Giedroyc nie ma złudzeń. Uważa, że to nieporozumienie. „Prowokacja sowiecka". Naiwne czekanie na pomoc ze strony sowieckiej. Wielka strata - bo zginęło całe pokolenie. Płk Tatar - wtyczka, zwolennik współpracy polsko-sowieckiej. Odpowiedzialność za powstanie ponosi gen. Sosnkowski jako naczelny wódz, nie powstrzymał wybuchu. Giedroyc jako oficer oświatowy. Rzym - decyzja powołania Instytutu Literackiego. Wyjazd do Londynu, szukanie akceptacji dla pomysłu. Idea: żołnierze czytają dużo - więc powołajmy wydawnictwo (powstało jako oficyna wojskowa). Akceptacja gen. Andersa, i jego przyzwolenie na kształcenie żołnierzy. Powrót do Włoch. Henryk Giedroyc: „Kultura" - dla emigrantów, a książki - to przedsięwzięcie biznesowym. Działanie na Kraj. Redaktor „wiedział że to się tak szybko nie skończy, ale wiedział, że się skończy". Opinia redaktora Grydzewskiego z londyńskich „Wiadomości": „Jak na efemerydę nawet niezły poziom" (o pierwszym numerze „Kultury").
  • Osobowość Jerzego Giedroycia (audycja radiowa)

    Audycja radiowa Hanny Marii Gizy (23 kwietnia 2006), „Ostatnie lato w Maisons-Laffitte". O Jerzym Giedroyciu: jakim był człowiekiem? Uczestnicy rozmowy: Henryk Giedroyc (telefonicznie), prof. Andrzej Ajnenkiel, Marek Żebrowski - biograf. Jerzy Giedroyc we wspomnieniach młodszego brata, Henryka. Brat „niesłychanej dobroci". Ewakuacja z Warszawy w 1939 roku - na polecenie Jerzego (który wysłał po niego redaktora z „Polski Zbrojnej"). Pobyt w Bukareszcie - stąd ewakuacja do Konstantynopola, potem do Palestyny - do wojska, do Tobruku. Jerzy - do propagandy, Henryk - zostaje w wojsku. Powojenne losy: Henryk w Londynie (praca w fabryce lodów), potem w Maisons-Laffitte. Jerzy Giedroyc o duchowości i religii. Okres mistyczny w życiu. „Jedną nogą byłem w zakonie Jezuitów". - W Boga wierzę, z religią jestem związany także tradycją rodzinną. Moi przodkowie - głównie wojskowi i biskupi. Matka Boska Ostrobramska - „mam sentyment". Konieczność pójścia do Ostrej Bramy podczas wizyt w Wilnie. „Modlę się, ale rzadko". Osoby, które miały wpływ na kształtowanie się jego osobowości. Przywiązany bardzo do matki, chłodniejsze stosunki z ojcem. Prof. Petrażycki na Uniwersytecie, później Stanisław Zaćwilichowski (był wzorem, wprowadził go w życie polityczne). Dobre stosunki z Jantą-Połczyńskim - jedyny człowiek, który na Radzie Ministrów potrafił się sprzeciwiać Piłsudskiemu. Józef Piłsudski - „czarownik". Stosunek do Piłsudskiego. Różnica - „ja nie stawiam na żadne federacje". Dyskusja - o duchowości Jerzego Giedroycia, stosunku do Kościoła, Jana Pawła II. Jerzy Giedroyc a marszałek Piłsudski. Koncepcje wschodnie, sporna kwestia „imperializmu" polskiego przed wojną. Porównanie: Maisons-Laffitte a Sulejówek Piłsudskiego (jako miejsca, z którego można wpływać na sytuację, sterować nią) - podobieństwa i różnice. Giedroyc - jako kandydat na prezydenta Polski. Wolał być „szarą eminencją", chodzić własnymi drogami, działać samodzielnie. Przedwojenny projekt polityczny, w którym brał udział: uzgodniony z OZON-em (Obóz Zjednoczenia Narodowego) start w wyborach parlamentarnych jako niezależna grupa. Dyskusja o szansach tego projektu. Koncepcja zastąpienia Rydza-Śmigłego przez gen. Sosnkowskiego. Nieformalna organizacja „Zakon Nieznanego Żołnierza" i ich próba wpływania na bieg wydarzeń. Doceniał potrzebę romantyzmu, był zarazem wielkim realistą. Stosunki z ludźmi. Duży wpływ Józefa Czapskiego, przyjaźń (zakłócona przez siostrę Czapskiego, Marynię). Roger Raczyński. Mieroszewski. „Najbardziej cenię u ludzi lojalność". Wraga - kpt Niezbrzycki - bardzo bliski człowiek, ale do czasu. „Nie lubię, jak ktoś chce mnie traktować jak narzędzie". Wraga oskarża Miłosza o to, że jest agentem. Herling-Grudziński - i jego „wyrachowany stosunek" do „Kultury". „Nie lubię ludzi, boję się, jestem człowiekiem kameralnym. 2-3 osoby to maksimum co wytrzymuję. Nie lubię teraz rozmów telefonicznych". Od czasu nagonki w Rumunii. „Bardzo lubię sprawy ludzi przegranych". Pomagał tym, którzy mu uczynili wiele zła. „Piekielne awantury z Miłoszem", ale i lojalność wobec niego. Hana Maria Giza: Giedroyc wybrał samotność mnicha.

  • Jerzy Giedroyc - stosunki z emigracją, przyszłość Polski

    Audycja radiowa Hanny Marii Gizy (21 maja 2006). „Ostatnie lato w Maisons-Laffitte". Dyskusja: Rafał Habielski (UW), prof. Andrzej Stanisław Kowalczyk (UW), Henryk Giedroyc. 1945 r. - Jerzy Giedroyc w Rzymie. Relacje z rządem londyńskim - początkowo dobre. Późniejsze różnice - dotyczące polityki wschodniej. Londyńska kultura - „obieg wewnętrzny". Kultura paryska - pomost z krajem, miejsce spotkań. Inne rozumienie „bycia emigrantem". Skłócenie emigracji. Giedroyc - przekonany o nieodwracalności zmian. Przekonanie o konieczności dobrych stosunków ze wschodnimi sąsiadami - Ukrainą, Rosją; zgoda na utratę Kresów. Status „Kultury" - odrębny program. Stosunek do tych, którzy wracali do Polski. Kryterium „użyteczności" dla jego sprawy. Andrzej Bobkowski i jego żądanie etycznego kryterium w ocenie współpracowników, radykalizm. Najbliższy współpracownik: Zofia Hertz. Juliusz Mieroszewski - „sztandar polityczny" Kultury, najważniejszy partner dialogu dla Giedroycia, lojalny. „Oświecona dyktatura" panująca w domu: można było dyskutować, „a potem Jerzy robił to, co chciał". Decyzje o drukowaniu danych autorów: jego suwerenne decyzje. Autonomiczny przywódca. Niezależność wobec Londynu i krytyka z tamtej strony. Przyczyny - np. stosunek do Października'56, do Gomułki. Dlaczego Jerzy Giedroyc nie wrócił do Polski - obawa przed aresztowaniem. Nie żałuje tej decyzji - na emigracji - całkowita niezależność działalności. Stosunki polsko-litewskie i polsko-ukraińskie. Ciągłe zagrożenie niepodległości Ukrainy - także od wewnątrz. Białoruś - naród, który trzeba dopiero formować. Rola Polski: pomagać, działania na w dziedzinie kulturalnej, ułatwianie kontaktów z Zachodem. Przyszłość Polski według Jerzego Giedroycia (wywiad z 2000 r). Pesymizm - czy utrzyma niepodległość. Społeczeństwo „zdziczałe", młode pokolenie zajmuje się tylko swoimi sprawami, polityka ich nie interesuje. Nadzieje lokowane w młodszych - w szkolnej młodzieży. Wątpliwości, czy Polska powinna wejść do Unii i czy potrafi odegrać w niej rolę. Polska stawia na Amerykę, stąd jest postrzegana jak koń trojański w Europie. Nie należy być „kolonią amerykańską", potrzeba więcej niezależności w polityce. Stosunki polsko-niemieckie, sprawa uznania zachodniej granicy Polski, kwestia pojednania z Niemcami. Świetne rozeznanie Jerzego Giedroycia w sytuacji w Polsce. Dyskusje (zwł. z Kisielewskim). Wpływ jego koncepcji na obecną politykę. Polska racja stanu.

  • Dzieciństwo i młodość Jerzego Giedroycia. Człowiek Wschodu
    Audycja radiowa Hanny Marii Gizy (19 marca 2006). Spotkanie w Maisons-Laffitte. Archiwa i dyskusja: prof. Andrzej Ajnenkiel historyk, Marek Żebrowski - biograf Jerzego Giedroycia, Cezary Karpiński (dyrektor Instytutu Polskiego w Mińsku), prof. Adam Maldis z Mińska, filolog. Dzieciństwo w Mińsku i Warszawie, praca w ministerstwie, kształtowanie się postawy politycznej Jerzego Giedroycia. Sentyment do Wschodu, czuł się „Człowiekiem Wschodu". - Czuję się człowiekiem wschodnioeuropejskim, Europa Wschodnia moją ojczyzną Warszawa, Mińsk, Wilno. Wspomnienie o Mińsku z czasów szkolnych. „Warszawy nigdy nie lubiłem". Adresy warszawskie: Marszałkowska 81, pierwsze mieszkanie. ul. Brzozowa 4. „Warszawy nigdy nie lubiłem" - tylko Stare Miasto. Nauka w Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego. Mińsk z czasów Jerzego Giedroycia: miasto z tętniącym życiem kulturalnym - rosyjskie, polskie, białoruskie. Szczególnie w latach 1906-16. Koncerty, teatr - klasyka polska na scenach. Jerzy Giedroyc i jego prorocza wizja przyszłych państw - Białorusi. „Ostatni obywatel Wielkiego Księstwa Litewskiego". Giedroyciowie w Warszawie i porównanie z Mińskiem. Elitarne gimnazjum, kompleksy w stosunku do innych, poczucie obcości (np. ze względu na język rosyjski - rugowany z Warszawy). Wojna - zgłosił się jako 13-latek, pełnił funkcję telefonisty. Józef Piłsudski - autorytet dla Jerzego Giedroycia. Cenił go za duży realizm, i za to, że brał na siebie odpowiedzialność. Mąż stanu. Środowisko endeckie, ruch korporacyjny. Przyjaźnie szkolne. Stanisław Zaćwilichowski i jego wpływ na Jerzego Giedroycia. Klub Złośliwych Szczeniaków - „siedziało się w barze, piło wódkę i prowadziło politykę". Przekształcił się potem w Zakon Nieznanego Żołnierza - grupa młodych sekretarzy ministrów. Reakcja na zamordowanie prezydenta Gabriela Narutowicza - szokujące, traumatyczne przeżycie. Harcerstwo. Korporacja Patria. Praca w ministerstwach. Giedroyc - państwowiec. Określał się jako piłsudczyk. Pragmatyk, współpracował z różnymi środowiskami. Pismo „Bunt Młodych", propaństwowe. Powtarzał za Piłsudskim: „Temu narodowi trzeba iść pod włos". Stosunek do sprawy Brześcia - akceptacja. Postawa polityczna Jerzego Giedroycia, projekty zastopowane przez wojnę - planowany udział jego formacji w wyborach w roku 1940. Poczucie misji. Obchody Roku Giedroycia na Białorusi, wydawnictwa, konferencje.
  • Jerzy Giedroyc podsumowuje swoje życie

    Audycja Hanny Marii Gizy z Program II Polskiego Radia (18 stycznia 2006). „Ostatnie lato w Maisons-Laffitte". Wywiad z Jerzym Giedroyciem (z sierpnia 2000 r. - miesiąc przez śmiercią). Z czego jest zadowolony w życiu, a czego żałuje. Żałuje - braku życia osobistego. Samotność, pustka wokół. Poczucie, że nikt nie będzie kontynuował działalności - „Kultura" dziełem jednego życia. Główna cecha - upór. Powinienem być ministrem skarbu w stanie kryzysu - ani razu nie było opóźnione wydanie „Kultury". Nieustanne zabieganie o fundusze na działalność. Zofia Hertz: Redaktor był sam jeden i był despotyczny. Nikt mu nie mógł wybić czegoś z głowy - ale ja mogłam. Miał dalekosiężne pomysły. Dyskusja. Elżbieta Sawicka (publicystka „Rzeczpospolitej"), Marek Krawczyk (prezes Towarzystwa Opieki nad Archiwum Instytutu Literackiego w Paryżu, koordynator obchodów Roku Jerzego Giedroycia). Wizyta w Maisons-Laffitte po śmierci Józefa Czapskiego, w 1993 roku. Atmosfera żałoby, przywiezienie maski pośmiertnej Czapskiego. Zainteresowanie Giedroycia ówczesnym życiem politycznym w Polsce. Pies Fax - ostatni spaniel w domu. Powody ogłoszenia Roku Jerzego Giedroycia 2006: stulecie urodzin Redaktora, 60 rocznica Instytutu Literackiego w Paryżu, stulecie urodzin Juliusza Mieroszewskiego, 110 rocznica urodzin Józefa Czapskiego. Pomysły na obchody i prezentację dorobku Kultury (wydawnictwa, filmy, konferencje), potrzeba „odbrązowienia" postaci Redaktora.

  • Był raz Redaktor...

    Program II Polskiego Radia: audycja o Jerzym Giedroyciu „Był raz Redaktor" (2006). Jerzy Giedroyc: Polska pierwsza uznała niepodległości Ukrainy - to znakomite posunięcie. Nieufność sąsiadów wobec Polski, podejrzewanej o imperialistyczne zakusy. Czesław Miłosz: ważny postulat Giedroycia: doprowadzenie do porozumienia miedzy Polską, Białorusią, Litwą i Ukrainą. Upieranie się przy granicach sprzed wojny jest niemożliwe. Giedroyc - człowiek Wschodu. Nikt z nas nie wierzył w upadek imperium sowieckiego za naszego życia. Nie było żadnego zespołu - tylko Jerzy Giedroyc decydował o zawartości Kultury. Wizyta w Maisons-Laffitte: furtka z dzwonkiem, gabinet Redaktora, pokoje prywatne, zbiory i archiwa (m.in. korespondencja, wycinki z prasy). Zofia Hertz o początkach siedziby i Kulturze po śmierci Redaktora. Negatywna ocena sytuacji we współczesnej Polsce, „nikt nie myśli o Ojczyźnie". Skutki komunizmu. Jak wyglądała wizyta u Giedroycia. Bohdan Osadczuk: nie mamy już postaci takich jak Giedroyc. Deklasacja elit politycznych. Praca, poczucie obowiązku. Tutaj się żyło obowiązkiem. Poczucie niezależności Giedroycia. Nie bał się mówić to, co myśli. Specyficzna komuna. Dyskusje o Polsce.

  • (bez sygn. - 31) Jerzy Giedroyc o poznaniu Czapskiego.

    Wywiad Teresy Torańskiej z Jerzym Giedroyciem i Zofią Hertzową.
    Jerzy Giedroyc o poznaniu Czapskiego. Czasy przedwojenne, przelotna znajomość: Czapski - wówczas przyjaciel rosyjskiego publicysty Filozofowa i jego „klub literacki". Późniejsze spotkanie w wojsku: Czapski odszukał Giedroycia, chciał go ściągnąć do propagandy 3DSK (Dywizji Strzelców Karpackich). Czapski - bliski współpracownik Andersa. Pod koniec wojny: Czapski odsunięty na boczny tor (za sprawą pułkownika Bąkiewicza, szefa „dwójki").
    Czapski w Paryżu - prowadził placówkę II Korpusu (książki, pomoc żywnościowa). Przenosiny Kultury do Paryża - do zrujnowanego domu w Maison-Laffitte, przy ave. Corneille, używanego jako magazyn. Zabiegi Giedroycia o pozyskanie funduszy na wydawnictwo. „Wszyscy liczyli na wojnę" - natychmiast. Okres mieszkania w Hotel Lambert.
    Deklaracja ideowa z pierwszego numeru „Kultury" - trzy punkty - i ich ocena z perspektywy lat. Atmosfera z lat 40-tych. Przekonanie, że „Europa się kończy". Andrzej Bobkowski, Andre Malraux, Paul Valery. Obóz NKWD pod Paryżem. „Podałem fałszywe dane" - z obawy przed deportacją. Wielki strach. „Ciemność w południe" A. Koestlera - książka „zakonspirowana" ze strachu przed konsekwencjami (później wydana także przez Kulturę).
    Przyzwoite zachowanie Francuzów w stosunku do „Kultury". Pomoc ze strony Malraux oraz Anatola Muhlsteina (odgrywającego dużą rolę w ambasadzie Polski w Paryżu, ożenionego z Rothschildówną).
    Charles de Gaulle - pomagał przez A. Malraux. Dwie interwencje (Cyrankiewicza i Gomułki - o zlikwidowanie Kultury) odrzucone przez de Gaulle'a. Otrzymanie licencji (1949 rok).

  • (bez sygn - 30) Inżynier Stanisław Piaskowski – autor okładki. O książkach i czasopismach.

    Wywiad Teresy Torańskiej z Jerzym Giedroyciem i Zofią Hertzową.
    Inżynier Stanisław Piaskowski – autor okładki do numeru 2 (i taka została – zmienił się tylko kolor). Konkurencyjne pisma i gazety emigracyjne. Drukarnie, w których drukowano „Kulturę” – i problemy z tym związane. Łącznie wydane numery 2 i 3 w 1947 roku (bez korekty). Credo „Kultury” (m.in.: nie służyć gettu polskiemu na emigracji lecz przełamać izolację w stosunku do Europy jak i do Kraju). Wciąż aktualne.
    O książkach i czasopismach. Ryszard Dobrowolski i jego ideologiczny atak na „pustkę i beznadziejność”, skisłą atmosferę” wydawnictw emigracyjnych – w tym „Kultury”. Prenumerata gazet z Polski (po 1956 roku). 1953 – początek wydawania  książek w Bibliotece Kultury (wcześniej sporadycznie). Gombrowicz, Orwell. Credo z drugiego numeru – „Cel nie jest osiągnięty, ale postulaty są niezmienione”. Cel: odzyskanie niepodległości i budowanie środkowo - wschodniej Europy. Polska jest „krajem z Gombrowicza” – „nie jest mocarstwem i nie może być Czechosłowacją” – „zawisła w powietrzu”. Nie przedmurze – lecz na przeciągu historii. Mamy możliwości  kształtowania, oddziaływania na całą wschodnią Europę.
    Możemy być pośrednikiem w odbiorze kultury zachodniej, jak i wzorem.



     

  • Jerzy Stempowski - sylwetka

    Jerzy Stempowski (Hostowiec) - samotnik. Bardzo dobrze wychowany, kulturalny, uprzejmy. Studia medyczne - podjęte z ciekawości. Historia Blacka - psa, uratowanego przez generała - weterynarza. Stempowski zaskoczył go wiedzą medyczną. „Interesowała go choroba, a nie człowiek".
    Opowieść związana ze śmiercią Andrzeja Stawara. Jego przyjazd do Paryża, choroba (rak żołądka). Szpital, ostatnie chwile. Konieczność zorganizowania pogrzebu, kłopoty z dokumentami, kontakt z ambasadą. Spopielenie zwłok, prochy wysyłane w paczce do Warszawy, LOT-em, na adres Związku Literatów. Władza organizuje pogrzeb w Alei Zasłużonych, ustanawia nagrodę im. Stawara, w prasie pojawiają się wielkie nekrologi. Trzy dni potem „Kultura" wydaje jego książkę - eseje. Nagroda zostaje odwołana.
    Jerzy Stempowski a inni członkowie „Kultury". Przyjacielskie kontakty. Nocne Polaków rozmowy; z Jerzym Giedroyciem na tematy polityczne. „Opowiadał swoje eseje", potem przysyłał, w formie prawie niezmienionej. Skromne życie Stempowskiego w Szwajcarii, u zaprzyjaźnionej rodziny.

    Wywiad Izabelli Chruślinskiej z Zofią Hertzową. Materiały do książki pt. „Była raz Kultura…"

  • Zofia Hertz o Juliuszu Mieroszewskim

    Juliusz Mieroszewski, redaktor Ilustrowanego Kuryera Codziennego w Krakowie. Historia rodzinna: wyjazd wraz z żoną i córką, pobyt na Środkowym Wschodzie. Służba w Brygadzie  Karpackiej - gdzie poznają się z Jerzym Giedroyciem. Związek żony z innym mężczyzną, rozwód. Mieroszewski pije - z nałogu wyciąga go młoda kobieta, Inka Czechowiczówna. Ślub, emigracja do do Londynu. Oddana „zakochana po uszy". Szyła mu wszystko, ubranie, płaszcze. Śmierć Mieroszewskiego. Operacja Inki (pierwsza kobieta w Anglii po takiej operacji serca).

    Wywiad Izabelli Chruślinskiej z Zofią Hertzową. Materiały do książki pt. „Była raz Kultura…"

  • Jerzy Giedroyc w niełasce

    Geneza niełaski Jerzego Giedroycia i ludzi z nim związanych. „Jerzy nie był z tych, którzy słuchają przełożonych", „starał się prowadzić politykę niezależną". Powód: artykuł zestawiający Tobruk i Monte Cassino, który nie spodobał się gen. Andersowi. Skutek: przeniesienie Giedroycia do Gallipoli, na oficera oświatowego do bazy. Krótko, potem wyjeżdża do Londynu.
    Stara ekipa - związana z Józefem Czapskim i Jerzym Giedroyciem - „w niełasce". Pojawiają się nowi ludzie; Zofia Hertz - mianowana kierowniczką drukarni (choć się na tym nie znała). Potem: skierowanie do biura spisującego oszczędności żołnierzy (w Anconie). Po tych epizodach: powrót do Rzymu i Florencji.

    Wywiad Izabelli Chruślińskiej z Zofią Hertzową. Materiały do książki pt. „Była raz Kultura…"

  • Jerzy Giedroyc i Zofia Hertz o służbie w wojsku

    Jerzy Giedroyc i Zofia Hertz wspominają pobyt w Kairze, Aleksandrii, i we Włoszech (tu bieda, niczego nie było, „tylko podłe wino"). Szukanie kwatery.
    Jerzy Giedroyc o Aleksandrii. Wyjazdy na przepustkę, wizyty w klubach żydowskich. Zofia Hertz o wizycie w barze, przygodzie z policjantem. Polacy lubiani, bo dzielili się resztkami z kuchni żołnierskiej (a Anglicy nakazywali wyrzucanie i niszczenie takiej żywności). Wizyty w bibliotece. „Miękkość" Polaków, w porównaniu z Niemcami. Demokratyczne stosunki w polskim wojsku, wspólna kuchnia (choć byli i służbiści). Postawa Władysława Andersa. Moda wojskowa (szaliki Giedroycia, ubrania damskiej części załogi) i związane z tym wspomnienia i anegdoty (m.in. awantura o nieregulaminowe ubranie"). Jazdy Giedroycia łazikiem po pustyni z Czapskim, w upale
    - owinięci mokrymi prześcieradłami. Antagonizmy między wojskiem od Sikorskiego i od Andersa.

  • Jerzy Giedroyc i Zofia Hertz o służbie w wojsku - II

    Jerzy Giedroyc i Zofia Hertz wspominają. Londyn, wyjazdy na Środkowy Wschód (likwidowanie PIC - Polish Information Center), kursy między Paryżem a Rzymem. Nastawienie na wydawanie pisma, przekonanie o nadchodzącej, długiej emi  gracji. Finansowe rozrachunki wojenne. Zabiegi o powstanie instytutu, o potrzebny sprzęt. Sorty mundurowe - podejście angielskie i amerykańskie (wszystkiego pod dostatkiem) a polskie (oszczędnie, skrupulatnie). Szał brązowych butów, szczyt snobizmu - żółte buty.

  • Początki Instytutu we Włoszech

    Jerzy Giedroyc i Zofia Hertz wspominają okres włoski - zdobywanie funduszy dzięki sprzedaży benzyny, anegdoty. Zamieszanie z wyprowadzką i opuszczeniem wynajętego lokalu, transport do Francji. Historia zaprzyjaźnionego z nimi konsula generalnego Polski (PRL-u), Piotra Dunin-Borkowskiego. Roger Raczyński (w którym Giedroyc widział przyszłego ministra spraw zagranicznych) i jego śmierć w Grecji.

  • Jerzy Giedroyc o pracy redaktora i zespole

    Giedroyc: „Ja w swoim życiu nigdy nie przemawiałem". Pisanie -  „jeżeli chce się być dobrym redaktorem, to nie należy samemu pisać, bo się samemu zatraca poczucie obiektywności". Co to oznacza „zespół Kultury". Czy Giedroyc jest dyktatorem, czy można go przekonać? Zofia Hertz - „jedyna osoba, która nic sobie ze mnie nie robi". „Kobiety nami rządzą".

  • Początki Instytutu we Francji

    Samodzielność finansowa Instytutu (od lipca 1949 roku). Fundowane numery „Kultury" (pierwsze: Zamojski, Małcużyński). Józef Czapski i jego wyjazdy do USA - seria odczytów, wpłaty. Prenumeraty. Polecenie Giedroycia do Czapskiego: „Przywieź mi Miłosza". Wpływ Giedroycia na Gombrowicza (zachęcał go do pisania).
     

  • Między krajem a emigracją: Florczak, Broniewski

    Sprawa Zbigniewa Florczaka - jego wyjazdy do Polski i powroty. Władysław Broniewski (i jego pytania: "Panie Jerzy, czy pan mi poda rękę"). Wspomnienia z Bliskiego Wschodu - m.in. Zofii Hertz o podróży z Broniewskim, deklamowaniu przez niego wierszy (mimo braku zębów po pobycie w Rosji). Dyskusje - o wierszu o Stalinie. „Danina płacona za pobyt w Polsce". Daniny takiej nie płacił tylko Herbert i Tyrmand.

  • Audycja Lucjana Śniadowera z okazji 10 lecia "Kontynentu". RFI lipiec 1984 r.

    Audycja Lucjana Śniadowera z okazji 10 lecia "Kontynentu". RFI 22 lipca 1984 r. Występują: Jerzy Giedroyc i Natalia Gorbaniewska.

    Lucjan Śniadower tak wspominał okoliczności powstania tego nagrania: "Latem 1984 roku wypadała dziesiąta  rocznica powstania "Kontynentu", redagowanego przez zaprzyjaźnionego z nami Władimira Maksimowa. Współpracowałem wówczas z Polską Sekcją Radio France Internationale i chciałem zrobić audycję o "Kontynencie". Dodatkową okazją było to, że tuż przedtem, na specjalnie w tym celu zwołanej konferencji prasowej w Rzymie, Andriej Tarkowski oznajmił, że zamierza pozostać na Zachodzie. Swoje oświadczenie złożył w towarzystwie Władimira Maksimowa, Mścisława Rostropowicza i Jurija Lubimowa. Wszyscy oni, wraz z innymi wybitnymi przedstawicielami rosyjskiej kultury, należeli do nieformalnego kręgu "Kontynentu", stworzonego przez Maksimowa.

    Członkami kolegium redakcyjnego pisma byli Józef Czapski, Jerzy Giedroyc i Gustaw Herling-Grudziński. Zadzwoniłem więc do Maisons-Laffitte i poprosiłem Jerzego Giedroycia o rozmowę dla RFI na temat "Kontynentu". Zgodził się bez wahania i następnego dnia przyjechałem do "Kultury". Zanim zaczęliśmy właściwą rozmowę, Jerzy Giedroyc powiedział: 
    – Pewnie Pana to zdziwi, ale będzie to mój pierwszy radiowy wywiad w życiu. 
    Rzeczywiście, zdziwiłem się bardzo. 
    – Jak to, ani BBC ani Free Europe przez tyle lat ? 
    – Tak się jakoś złożyło – padła odpowiedź.
    – A na ten wywiad zgodziłem się tylko dlatego, że dotyczy Rosjan i "Kontynentu". 

     

  • Jerzy Giedroyc o Juliuszu Mieroszewskim dla "Kontaktu"

    Audycja Romana Kałuży poświęcona Juliuszowi Mieroszewskiemu z udziałem Jerzego Giedroycia. Cz. 1. Audycja nr 29 z grudnia 1984 (PWK Kontakt).

  • Jerzy Giedroyc o Juliuszu Mieroszewskim dla Radia "Kontakt" cz. 2.

    Audycja Romana Kałuży poświęcona Juliuszowi Mieroszewskiemu z udziałem Jerzego Giedroycia. Cz. 2. Audycja nr 29 z grudnia 1984 (PWK Kontakt).