Logo Kultura Paryska 21 października 2020
LUDZIE
Józef Czapski

LATA NAJWAŻNIEJSZE

1896  3 kwietnia w Pradze przychodzi na świat Józef Czapski - syn Jerzego i Józefy z Thunów. Pierwsze lata życia spędza w Przyłukach,  rodzinnym majątku nieopodal Mińska.
1915  Rozpoczyna studia prawnicze na Uniwersytecie Petersburskim.
1917  W Korpusie Paziów. Zaciąga się do 1. Pułku Ułanów Krechowieckich.
1918  Występuje z wojska. Deklaruje wobec władz wojskowych gotowość służby bez broni w ręku. Otrzymuje misję odszukania oficerów polskich z 1. Pułku Ułanów Krechowieckich i ustala, że jeńcy zostali rozstrzelani.
1919/1920 Służy w pociągu pancernym „Śmiały”. Bierze udział w wyprawie kijowskiej. Odznaczony Krzyżem Virtuti Militari, zostaje podporucznikiem. Zapisuje się do ASP w Krakowie.
1923 Wraz z kolegami zakłada grupę malarską kapistów.
1924 Wyjeżdża z kapistami do Paryża.
1926 Poznaje m.in. André Malraux, François Mauriaca i  Jacques’a Maritaina.
1930 Wystawia wraz z kapistami w Galerie Zak w Paryżu. Podróżuje po Hiszpanii.
1931 Wystawy kapistów w Galerie Moss w Genewie i w Warszawie - w Polskim Klubie Artystycznym ,,Polonia”.
1932 Wystawa w Galerie Vignon w Paryżu. Powrót do Polski.
1933 Pracuje nad nigdy niewydaną książką o Rozanowie.
1935  W Paryżu pisze książkę o Józefie Pankiewiczu. Poznaje Czesława Miłosza. Bierze udział w wystawie „Salon 35” w Poznaniu.
1936 Wystawa rysunku w ZZPAP w Warszawie. Ukazuje się książka „Józef Pankiewicz. Życie i dzieło".
1938 Wystawy: indywidualna w IPS-ie, prezentuje prace we Lwowie, Warszawie, Krakowie i w polskim pawilonie na Międzynarodowej Wystawie Sztuki w Pittsburgu.
1939 Zmobilizowany jedzie do Krakowa, do 8. Pułku Ułanów. 27 września zostaje wzięty do niewoli przez Armię Czerwoną i internowany w Starobielsku.
1940  Opuszcza Starobielsk i poprzez przejściowy obóz Pawliszczew Bor trafia do Griazowca.
1941  Po podpisaniu układu Sikorski-Majski zostaje zwolniony z obozu i wstępuje do Polskich Sił Zbrojnych w ZSRS. Jest kierownikiem biura poszukiwań zaginionych w Rosji oficerów i żołnierzy.
1942  Składa memoriał o zaginionych. Zostaje szefem Wydziału Propagandy i Informacji przy Sztabie Armii Polskiej. Jako jeden z ostatnich opuszcza Związek Sowiecki i dociera do Meschedu w Iranie. Zaczyna pisać „Na nieludzkiej ziemi”.
1942/1943   Przemierza szlak wojenny - od Iraku przez Palestynę i Egipt do Włoch.
1944   Kampania włoska. Zostaje majorem i szefem Wydziału Propagandy i Kultury. Nakładem Biblioteki Orła Białego uzkazują się „Wspomnienia starobielskie”.
1945/1947  Kieruje paryską placówką 2. Korpusu.
1947  W czerwcu ukazuje się w Rzymie pierwszy numer „Kultury”. Zamieszcza w nim szkic napisany po śmierci Pierre’a Bonnarda. Zamieszkuje wraz z siostrą Marią i przybyłym z Włoch zespołem „Kultury” w Maisons-Laffitte, w domu przy Avenue Corneille.
1948 Zostaje zdemobilizowany w Calais.
1949 Instytut Literacki wydaje książkę „Na nieludzkiej ziemi”. Ukazuje się też jej wersja francuska w przekładzie Marii Adeli Bohomolec i autora.
1950  Podróż do Ameryki z serią odczytów – jest to kwesta na rzecz „Kultury”. W czerwcu wraz z Jerzym Giedroyciem uczestniczy w spotkaniu założycielskim Kongresu Wolności Kultury w Berlinie.
1951  Pierwsza powojenna wystawa w Galerie Motte w Genewie.
1952  Wystawy w Paryżu, w Galerie Bénézit i w Grabowski Gallery w Londynie.
1954  Wraz z zespołem „Kultury” przenosi się do domu przy Avenue Poissy w Maisons-Laffitte. Wystawy w Grabowski Gallery w Londynie i w Galerie Bénézit w Paryżu.
1955  Wystawa w brukselskim Palais des Beaux-Arts. Podróż do Ameryki Południowej, spotyka się z Witoldem Gombrowiczem. Wystawa w Rio de Janeiro.
1956  Wystawy w Amiens i w Grabowski Gallery w Londynie.
1957  Wystawy w Muzeum Narodowym w Poznaniu i w TPSP w Krakowie.
1960  Nakładem Instytutu Literackiego ukazuje się „Oko” – zbiór esejów o sztuce. Wystawa w Grabowski Gallery w Londynie.
1961 Wystawy w Sagittarius Gallery w Nowym Jorku i w Galerie Bénézit w Paryżu.
1962  Wystawa w Toronto.
1964  Wystawy w Grabowski Gallery w Londynie i w Galerie Bénézit w Paryżu.
1965  Spotkanie z Anną Achmatową w Paryżu. Nagroda Fundacji im. A. Jurzykowskiego.
1966  Po raz pierwszy (w „Kulturze”) publikuje „Wyrwane strony” z prowadzonego od czasów internowania w Starobielsku dziennika. Wystawy w Galerie Desbrière w Paryżu i w Galerie Motte w Genewie.
1967  Wystawa w Galerie Desbrière w Paryżu.
1968  Wystawa w Grabowski Gallery w Londynie.
1969  W Londynie ukazuje się rozszerzone wydanie „Na nieludzkiej ziemi”.
1970  Wystawy w Grabowski Gallery w Londynie i w Galerie Desbrière w Paryżu.
1971  Wystawa retrospektywna w Galerie Motte w Genewie.
1972  Nagroda Literacka Fundacji Godlewskich w Zurychu. Wystawa w Galerie Motte w Paryżu.
1974  W Lozannie wychodzi monografia Czapskiego, pióra Murielle Werner-Gagnebin, „Czapski, la main et l’espace”. Wystawy w Galerie Lambert w Paryżu i w Grabowski Gallery w Londynie. 15 listopada wraz z Jerzym Giedroyciem spotyka się w Zurychu z Aleksandrem Sołżenicynem.
1975  Wystawa w Librairie-Galerie Galaxie w Paryżu.
1976  Wystawa w Galerie Plexus Barbary i Richarda Aeschlimannów w Chexbres.
1977  Wystawy w Galerie Dédale w Genewie i w Librairie-Galerie Galaxie w Paryżu.
1978  Wystawa w Galerie Briance w Paryżu. Nakładem NOWej wychodzą w Polsce „Wspomnienia starobielskie”.
1981  Umiera Maria Czapska. Instytut Literacki wydaje tom szkiców „Tumult i widma”. Wystawa w Galerie Briance w Paryżu.
1983  Nakładem wydawnictwa Znak wychodzi zbiór esejów Czapskiego „Patrząc”, w wyborze i z posłowiem Joanny Pollakówny.
1985  Uczestniczy z dziesięcioma obrazami w paryskim Biennale.
1986 Krakowska Oficyna Literacka wydaje „Dzienniki, wspomnienia, relacje”  w opracowaniu Joanny Pollakówny i Piotra Kłoczowskiego. Wystawa w Muzeum Archidiecezjalnym w Warszawie.
1990  Pierwsze w Polsce oficjalne wydanie „Na nieludzkiej ziemi” (Czytelnik). Wystawa w Muzeum Archidiecezjalnym w Warszawie. Wystawa w Galerii BWA w Nowym Sączu. Wystawa w galerii Kordegarda.Wielka retrospektywna wystawa w Musée Jenisch w Vevey w Szwajcarii. Znak wydaje tom esejów i szkiców „Czytając” w wyborze i opracowaniu Jana Zielińskiego.
1991  Wystawa „Dziennik Józefa Czapskiego” w Muzeum Narodowym w Poznaniu.
1992  Wystawa „Józef Czapski. Malarstwo ze zbiorów szwajcarskich”, Muzea Narodowe w Krakowie, Poznaniu,  Warszawie. Nominacja na Honorowego Profesora ASP w Krakowie.
1993 12 stycznia umiera w Maisons-Laffitte. Zostaje pochowany na cmentarzu w Mesnil-le-Roi.

Na podstawie m.in. opracowania Joanny Pollakówny i Piotra Kłoczowskiego

 

 

Kto może coś wiedzieć o Katyniu?
1945-10-17, Zofia Hertz

Zofia Hertz apeluje do Józefa Czapskiego, żeby zwrócił się do brytyjskiej Izby Gmin w celu zdania świadectwa o Katyniu. „Czy nie powinieneś przypadkiem, jako człowiek najbardziej kompetentny, wysłać do Pana Graham Little niektórych materiałów »rzucających światło na tę sprawę?« - niech rozpatrują”.

Przeczytaj cały list » jpg Przeczytaj cały list » jpg
Czapski sceptyczny wobec pomysłów wydawniczych Giedroycia
1946-12-18, Józef Czapski

Pierwsze pomysły Jerzego Giedroycia na działalność Instytutu Literackiego nie zachwycały jego ówczesnego zwierzchnika. Czapski nie omieszkał poinformować o tym Zofii Hertz, na której zdrowy rozsądek i możliwości interwencji bardzo liczył. 

Przeczytaj cały list » jpg Przeczytaj cały list » jpg
Z Rzymu do Paryża – pod most?
1947-04-30, Józef Czapski

Czapski pisze do Hertzowej o (tragicznej) sytuacji, w której aktualnie się znajduje, nie opuszcza go jednak nadzieja, że „jeszcze uda mu się odkuć i będzie pić krew zwyciężonych”.

Przeczytaj cały list » jpg
Wakacje na Capri i rysunek Czapskiego
1950-01-01, Józef Czapski

„Moi Kochani,

Że Marynia już wszystko opowiedziała - to ja tylko dodaję:

z listu Zosi widzę że używa wakacji, że  słońce Cię nie przestrasza, że po harówce dzikiej - oddychasz - i cieszę się z tego. Treść listu Zygmunta ma wydźwięk powagi (ani jednego kawału) który mnie zgorszył. Widać że jedzenie bez soli i smród Neapolu działa mu na humor, który podczas wakacji  powinien by być szampański. Mam nadzieję że Capri mu humor przywróci. 

Pisze wam z kliniki – Marynia wszystko przedstawia na różowo, bo dziś nie ma upału (przedwczoraj 33 stopnie!), to kolano grube jak baleron nie boli, bo już czuje w sobie siły iść pieszo na górę Jungfrau (Szwajcaria koło 3000 m.) Ale ja stary mędrzec wiem, że jeszcze przyszłość przed nami ciemna - że nie wiem czy w sierpniu będziemy drapać się na wysokie szczyty włoskie, szukając odpoczynku nad czystym źródłem mknącym chyżo wśród zieleni i cyprysów czy będziemy w Maisons-Laffitte w rozpalonym żarze spod rozpalonych do czerwoności dachówek stękać, jęczeć bezczynnie, bo upał działa na nasze mózgi ubezwładniająco.

Całuję Was i ściskam

Używajcie słońca”

Przeczytaj cały list » jpg Przeczytaj cały list » jpg
Zofia Hertz Kólowa Oszczędności
1957-08-14, Józef Czapski

Na kopercie pocztówki z wakacji wysłanej do Zofii Hertzowej Józef Czapski umieścił rysunek nawiązujący do administracyjnej i finansowej mocy adresatki. Warto zobaczyć!

Przeczytaj cały list » jpg Przeczytaj cały list » jpg
POWRÓT DO POCZĄTKU »