Logo Kultura Paryska 24 kwietnia 2017

LATA NAJWAŻNIEJSZE

27 lipca 1906 w Mińsku Litewskim rodzi się Jerzy Giedroyc, pierwszy z trzech synów Ignacego Giedroycia i Franciszki ze Starzyckich.
1909 Narodziny brata Zygmunta.
1916 Rodzice wysyłają Jerzego do Moskwy, uczy się tam w gimnazjum Komitetu Polskiego, mieszka na stancji.
1917 Po rewolucji lutowej i zakończeniu roku szkolnego wraca do Mińska. Uczy się w gimnazjum Polskiej Macierzy Szkolnej.
1918 Prawdopodobnie latem 1918 r. przeprowadza się do Warszawy. Wstępuje do Gimnazjum Towarzystwa im. Jana Zamoyskiego.
1920 Zgłasza się na ochotnika do wojska. Ma 14 lat i zostaje telegrafistą w Dowództwie Okręgu Generalnego I Warszawa.
1922 Narodziny brata Henryka.
1924 Rozpoczyna studia na wydziale prawa UW. Skończy je w październiku 1929 r. Działa w korporacji Patria i w ruchu międzykorporacyjnym.
1926 Jako członek Patrii w czasie przewrotu majowego opowiada się początkowo po stronie rządu. Członkiem Patrii przestanie być w roku akad. 1929/1930.
1928 Wstępuje do organizacji Myśl Mocarstwowa, redaguje „Dzień Akademicki”, dodatek do „Dnia Polskiego”, który później przekształci w „Bunt Młodych”. Pracuje w Biurze Prasowym Rady Ministrów. 1929 Zapisuje się na wydział humanistyczny UW.
1930 Zostaje sekretarzem ministra rolnictwa i reform rolnych Leona Janty-Połczyńskiego. Redaguje m.in. pierwszy numer kwartalnika „Wschód”.
1931 Żeni się z Tatianą Szwecow, przeprowadzają się do mieszkania przy ul. Brzozowej. Redagowany przez Giedroycia dodatek do „Dnia Polskiego” zmienia tytuł na „Bunt Młodych”.
1932 Jesienią Giedroyc zaczyna proces emancypacji „Buntu Młodych” od „Myśli Mocarstwowej”.
1933 Wchodzi w skład Rady Naczelnej Zjednoczenia Zachowawczych Organizacji Politycznych jako reprezentant Stronnictwa Prawicy Narodowej, konserwatywnej partii Janusza Radziwiłła. „Bunt Młodych” zaczyna wychodzić samodzielnie jako dwutygodnik.
1934 Nowym zwierzchnikiem Giedroycia w Ministerstwie Rolnictwa zostaje wiceminister Roger Raczyński.
1935 Pod koniec roku Giedroyc składa dymisję w Ministerstwie Rolnictwa.
1936 Zaczyna pracę w Ministerstwie Przemysłu i Handlu. 1937 „Bunt Młodych” staje się „Polityką”. Rozstanie z żoną.
1938 „Polityka” wydaje publikację programową pt. „Polska idea imperialna”.
1939 Zostaje naczelnikiem wydziału prezydialnego Ministerstwa Przemysłu i Handlu. „Polityka” zaczyna wychodzić jako tygodnik. Podróżuje „Batorym” do Nowego Jorku na Wystawę Światową.
5 września – Giedroyc zostaje ewakuowany z Warszawy, w trakcie wędrówki ku granicy rumuńskiej redaguje biuletyn „Ostatnie Telegramy”.
18 września – przekracza granicę. Do Rumunii zabiera brata Henryka i żonę.
24 września – Giedroyc przyjeżdża do Bukaresztu, zostaje sekretarzem ambasadora Rogera Raczyńskiego.
1940 Spotkanie z wysłannikiem Abwehry, zostaje oskarżony w „sprawie karnej Jerzego Giedroycia i towarzyszy”, a następnie oczyszczony z zarzutów.
4 listopada – ewakuacja ambasady. Giedroyc pozostaje w Bukareszcie jako kierownik Biura Polskiego poselstwa Chile.
1941 Zostaje ewakuowany przez Anglików do Stambułu.
12 kwietnia – przyjazd do Hajfy. Wraz z bratem Henrykiem wstępują do Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich, otrzymują przydział do Kompanii Transportowej.
26 sierpnia – trafia do oblężonego Tobruku, gdzie prowadzi punkt NAAFI (rodzaj kantyny/sklepu), pomaga też w wydawaniu pisma „Przy kierownicy w Tobruku”.
1942 Stacjonuje w Gazali, Cyrenajce, Aleksandrii. Zostaje odkomenderowany do Mosulu w Iraku.
1943 Po spotkaniu z Józefem Czapskim trafia do otoczenia gen. Andersa – rozpoczyna pracę w Wydziale Informacji i Oświaty Armii Polskiej na Wschodzie. Zostaje kierownikiem Działu Czasopism i Wydawnictw Wojskowych. Reformuje pismo „Orzeł Biały”, wydaje m.in. „Dziennik Żołnierza APW”. Poznaje Zofię Hertz i Juliusza Mieroszewskiego. Zostaje mianowany oficerem propagandy (PRO).
1944 Przypływa do Tarentu. 2. Korpus od grudnia 1942 r. bije się we Włoszech. Zostaje ukarany dwutygodniowym aresztem za dopuszczenie do druku w „Orle Białym” artykułu „Libia a Cassino”. Dymisja ze stanowiska kierownika Działu Czasopism.
1945 Zostaje oficerem oświatowym Centrum Wyszkolenia Wojsk Pancernych w Gallipoli. Na rozkaz gen. Andersa przyjeżdża do Londynu.
1946 Szef sztabu 2. Korpusu „w porozumieniu z Rządem RP w Londynie” powołuje w Rzymie Instytut Literacki. Generał Anders mianuje Jerzego Giedroycia kierownikiem Instytutu Literackiego.
1947 Pod redakcją Jerzego Giedroycia i Gustawa Herlinga-Grudzińskiego ukazuje się pierwszy numer pisma „Kultura”. Instytut Literacki przenosi się do Francji.
1948 Demobilizacja pracowników Instytutu Literackiego.
1950 Zakaz rozpowszechniania „Kultury” w Polsce.
1951 Czesław Miłosz wybiera wolność. Przez ponad rok będzie mieszkać w Domu „Kultury”. Do zespołu Instytutu dołącza Henryk Giedroyc. 1954 Apel do czytelników z prośbą o pomoc w kupnie nowej siedziby dla Instytutu Literackiego. Instytut przenosi się do domu przy 91, av. de Poissy, na granicy Maisons-Laffitte i Le Mesnil-le-Roi.
1961 Giedroyc podróżuje po USA. 
1962 Ukazuje się pierwszy numer „Zeszytów Historycznych”. Jerzy Giedroyc do 2000 roku wyda ich 133.
1966 Henryk Giedroyc żeni się z Ledą Pasquali.
1969 W Vance umiera Witold Gombrowicz, dwa miesiące później w Bernie – Jerzy Stempowski.
1973 W Polsce umiera Zygmunt Giedroyc, brat Jerzego i Henryka.
1974 Spotyka się w Zurychu z A. Sołżenicynem i dostaje jego zgodę na publikację „Archipelagu GUŁag”. J. Giedroyc, J. Czapski i G. Herling-Grudziński wchodzą w skład kolegium redakcyjnego emigracyjnego pisma rosyjskiego „Kontinent”, założonego przez Władimira Maksimowa.
1975 J. Giedroyc udziela „Aneksowi” wywiadu, który – zgodnie z jego wolą - opublikowany zostanie dopiero w roku 1986.
1976 W Londynie umiera Juliusz Mieroszewski, najbliższy współpracownik Redaktora.
1977 Giedroyc publikuje „Deklarację w sprawie ukraińskiej”, podpisaną z jego inicjatywy przez emigrantów polskich, czeskich, rosyjskich i węgierskich. 
1979 Umiera Zygmunt Hertz. 
1980 W tygodniku „Le Point” rozmowa z J. Giedroyciem o Wydarzeniach Sierpniowych.
1985 W 459. numerze „Kultury” pojawia się oświadczenie J. Giedroycia: „(…) Nie szukałem i nie szukam następcy i zastępcy (...) Mimo niewątpliwie zaawansowanego wieku nie wybieram się umierać, ponieważ wierzę, że mam jeszcze dużo do zrobienia”. 
1986 8 października w podziemnym „Tygodniku Mazowsze” ukazuje się rozmowa z Jerzym Giedroyciem z okazji 40-lecia Instytutu Literackiego.1988 Spotkanie z Lechem Wałęsą w paryskim Centre du Dialogue. 
1989 Giedroyc otrzymuje nagrodę Polskiego Pen Clubu „za wybitne zasługi dla piśmiennictwa polskiego”. 
1990 Odmawia przyjęcia dyplomu za zasługi dla promocji kultury polskiej za granicą.
1991 W Bibliotece Polskiej w Paryżu Jerzy Giedroyc odbiera swój pierwszy doktorat honoris causa przyznany przez Uniwersytet Jagielloński. 1994 Redaktor odmawia przyjęcia Orderu Orła Białego.
1995 Promocja „Autobiografii na cztery ręce” z udziałem J. Giedroycia. W serii „Archiwum Kultury” ukazuje się jego korespondencja z K.A. Jeleńskim. 1996 Redaktora odwiedza prezydent RP A. Kwaśniewski. Giedroyc zostaje odznaczony Krzyżem Oficerskim Legii Honorowej. 
1997 Giedroyc przyjmuje z rąk prezydenta Algirdasa Brazauskasa honorowe obywatelstwo Litwy. Ukazuje się korespondencja z A. Bobkowskim. 
1998 Giedroyc odbiera litewski Order Giedymina I stopnia. Ukazuje się korespondencja z J. Stempowskim. 
1999 Ukazuje się korespondencja z J. Mieroszewskim z lat 1949-1956. 
2000 Redaktor odpowiada na pytania internautów podczas czatu na portalu Onet.pl. 14 września - Jerzy Giedroyc umiera w Maisons-Laffitte w wieku 94 lat. Zostaje pochowany na cmentarzu w Le Mesnil-le-Roi. W listopadzie ukazuje się ostatni numer „Kultury” (nr 10/637).

Opracowano na podstawie m.in: – Mariusz Kubik, „Jerzy Giedroyc – postać i dzieło. Kalendarium” – „Jerzy Giedroyc 1906-2000”, opr. Jacek Krawczyk [w:] „Jerzy Giedroyc. Redaktor. Polityk. Człowiek” pod red. K. Pomiana, Towarzystwo Opieki nad Archiwum Instytutu Literackiego w Paryżu, UMCS, Lublin 2001. – Marek Żebrowski, „Jerzy Giedroyć. Życie przed «Kulturą»”, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2012.

Piszą o Jerzym Giedroyciu

Najważniejsze książki i artykuły poświęcone Jerzemu Giedroyciowi i jego działalności

Ewa Berberyusz, Książę z Maisons-Laffitte
            Warszawa 2000
Iza Chruślińska, Była raz „Kultura”... Rozmowy z Zofią Hertz
            Lublin 2003 (II wyd. popr.)
Józef Czapski, Świat w moich oczach. Rozmowy przeprowadził Piotr Kłoczowski
            Ząbki-Paryż 2001
Andrzej Friszke, Życie Polityczne Emigracji
             Warszawa 1999
Jerzy Giedroyc, Autobiografia na cztery ręce, oprac. i posłowie Krzysztof Pomian
             Warszawa 1996
Jerzy Giedroyc, Bardzo luźne wspomnienia z wczesnego dzieciństwa”. Fragment rozmowy z Mirosławem A. Supruniukiem, „Archiwum emigracji”, z. 3
             Toruń 2000
Jerzy Giedroyc, Ze wspomnień nie napisanych (dwa spotkania)
            „Zeszyty Historyczne” nr 70/1984
Jerzy Giedroyc, Andrzej Bobkowski, Listy 1946-1961, wybór i oprac. Jan Zieliński

            Warszawa 1997
Jerzy Giedroyc, Emigracja Ukraińska, Listy 1950-1982, wybór i oprac. Bogumiła Berdychowska

            Warszawa 2005
Jerzy Giedroyc, Witold Gombrowicz, Listy 1950-1969, wybór i oprac. Andrzej S. Kowalczyk
            Warszawa 1993
Jerzy Giedroyc, Aleksander Janta-Połczyński, Korespondencja 1947-1974, wybór i oprac. Paweł Kądziela

            Warszawa 2009
Jerzy Giedroyc, Konstanty A. Jeleński, Listy 1950-1987, wybór i oprac. Wojciech Karpiński
            Warszawa 1995
Jerzy Giedroyc, Juliusz Mieroszewski,  Listy 1949-1956, t. I-II, wybór Krzysztof Pomian, oprac. Jacek Krawczyk i Krzysztof Pomian

            Warszawa 1999
Jerzy Giedroyc, Czesław Miłosz, Listy 1952-2000, t. I-III
            Warszawa 2008-2012
Jerzy Giedroyc, Jerzy Stempowski, Listy 1946-1969, t. I-II, wybór i oprac. Andrzej S. Kowalczyk

            Warszawa 1998
Jerzy Giedroyc, Melchior Wańkowicz, Listy 1945-1963, wybór Aleksandra Ziółkowska-Boehm, oprac. Aleksandra Ziółkowska-Boehm i Jacek Krawczyk

            Warszawa 2000
Hanna Maria Giza, Ostatnie lato w Maisons-Laffitte
            Wrocław 2007
Pierre Grémion, Konspiracja wolności. Kongres Wolności Kultury (1950-1975)

            Warszawa 2004
Magdalena Grochowska, Jerzy Giedroyc
            Warszawa 2009Rafał Habielski, Dokąd nam iść wypada? Jerzy Giedroyc od „Buntu Młodych” do „Kultury”
            Warszawa 2007
Rafał Habielski, Życie społeczne i kulturalne emigracji
            Warszawa 1999Rafał Habielski, Jerzy Jaruzelski, Zamiary. Przestrogi. Nadzieje. Wybór publicystyki. „Bunt Młodych” – „Polityka” 1931-1939
            Lublin 2008
Zygmunt Hertz, Listy do Czesława Miłosza
            Paryż 1992
Konstanty A. Jeleński, „Kultura”: Polska na wygnaniu
            Warszawa 2005
Jagoda Jędrychowska (K. Kijowska), Widzieć Polskę z oddalenia
            Paryż 1988Basil Kerski, Andrzej S. Kowalczyk, Wiek ukraińsko-polski. Rozmowy z Bohdanem Osadczukiem
            Lublin 2001
Krzysztof Kopczyński, Przed przystankiem Niepodległość
           Warszawa 1990Janusz Korek,  Paradoksy paryskiej „Kultury”. Ewolucja myśli politycznej w latach 1947-1980
            Sztokholm 1998 (I wyd.)
Marek Kornat, Między literaturą a polityką. Korespondencja Jerzego Giedroycia z Czesławem Miłoszem
           „Zeszyty Historyczne” nr 150/2004
Stefania Kossowska, Przyjaciele i znajomi
            Toruń 1998
Andrzej S. Kowalczyk, Giedroyc i „Kultura”
            Wrocław 1999
Andrzej S. Kowalczyk, Jerzy Giedroyc w Bukareszcie (1939-1940)
            „Zeszyty Historyczne” nr 136/2001
Andrzej S. Kowalczyk, Od Bukaresztu do Laffittów. Jerzego Giedroycia Rzeczpospolita epistolarna

            Sejny 2006
Marcin Król, Style politycznego myślenia
            Paryż 1979
Paweł Machcewicz, Emigracja w polityce międzynarodowej
            Warszawa 1999
Andrzej Mencwel, Przedwiośnie czy potop
             Warszawa 1997
Juliusz Mieroszewski, Finał klasycznej Europy, wybór, oprac. i wstęp Rafał Habielski
             Lublin 1997
Kajetan Morawski, Wspólna droga z Rogerem Raczyńskim
            Poznań 1998
Jan Nowak-Jeziorański, Jerzy Giedroyc, Listy 1952-1998, wybór i oprac. Dobrosława Platt

           Wrocław 2001
Krzysztof Pomian, W kręgu Giedroycia
           Warszawa 2000Małgorzata Ptasińska, Czapski - Anders - Giedroyc. Trzy listy w sprawie Janty
           „Zeszyty Historyczne” nr 138/2001
Małgorzata Ptasińska, Rzymskie lata Instytutu Literackiego

           „Zeszyty Historyczne” nr 137/2001
Małgorzata Ptasińska-Wójcik, Z dziejów Biblioteki „Kultury”: 1946-1966

            Warszawa 2006
Jerzy Stempowski, Od Berdyczowa do Lafitów
            Wołowiec 2001
Mirosław A. Supruniuk, Uporządkować wspomnienia. Nieautoryzowane rozmowy z Jerzym Giedroyciem

            Toruń 2011
Leszek Szaruga, Przestrzeń spotkania. Eseje o Kulturze paryskiej
            Lublin 2001
Barbara Toruńczyk, Rozmowy w Maisons-Laffitte, 1981
           Warszawa 2006
Mikołaj Tyrchan, Paryska Kultura wobec konfliktów politycznych w Polsce (1976-1989)

            Poznań 2011
Leopold Unger, Intruz
            Warszawa 2001
Marek Żebrowski, Bukareszt – w ambasadzie
            Zeszyty Historyczne nr 171/2010
Marek Żebrowski, Dzieje sporu. Kultura w emigracyjnej debacie publicznej lat 1947-1956

            Warszawa 2007
Marek Żebrowski, Jerzy Giedroyć. Życie przed Kulturą
            Kraków 2013
Anty-Kultura
            Warszawa 1992
Jerzy Giedroyc, Redaktor – Polityk – Człowiek, zebrał Krzysztof Pomian
            Lublin 2001
Kultura i jej krąg. Katalog wystawy czterdziestolecia Instytutu Literackiego

            Paryż 1987
Kulturze. Wspomnienia i opinie, oprac. Grażyna i Krzysztof Pomianowie, (b.m.w.)

            PoMOST 1988
Polska idea imperialna, Wydawnictwo Polityki
            Warszawa 1938
Spotkania z paryską Kulturą, red. Zdzisław Kudelski
            Warszawa 1995
Wizja Polski na łamach Kultury1947-1976, t. I-II, oprac. i wstęp Grażyna Pomian
             Lublin 1999

Dodatek w „Tygodniku Powszechnym” poświęcony Redaktorowi, Kraków 2000
http://www.tygodnik.com.pl/ludzie/giedroyc/index.html

POWRÓT DO POCZĄTKU »