Logo Kultura Paryska 26 czerwca 2017
LUDZIE
Zofia Hertz

LATA NAJWAŻNIEJSZE

1910  Przychodzi na świat 27 lutego w Warszawie, przy ulicy Kruczej 40.
1928  Zdaje maturę i rozpoczyna studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim.
1929  Przerywa studia. Pracuje w Łodzi w kancelarii notarialnej.
1933  Zdaje egzamin notarialny. Zostaje pierwszą kobietą, kandydatką na to stanowisko.
1939  W lutym zostaje żoną Zygmunta Hertza. Wybucha II wojna światowa.
1940  W Stanisławowie odnajduje męża, w trakcie podróży powrotnej do Warszawy, we Lwowie, zostają aresztowani przez NKWD i zesłani do Maryjskiej ASRS.
1941  Uwolnienie na mocy układu Sikorski-Majski. Oboje wstępują do Armii Polskiej w ZSRS. Pracuje w redakcji „Orła Białego” w Buzułuku.
1942  Poznaje Józefa Czapskiego, pracuje w Jungi-Jul, gdzie wówczas stacjonował sztab armii. W sierpniu zostaje ewakuowana na Bliski Wschód.
1943  Pracuje w redakcji „Parady”, w Kairze. W Quizil Ribat w Iraku poznaje Jerzego Giedroycia.
1944  Dociera wraz 2. Korpusem do Włoch. Pracuje w redakcji „Dziennika Żołnierza APW” we Florencji, potem w Bolonii.
1945  Zakończenie II wojny światowej, Zofia Hertz wraz z mężem pozostają na uchodźstwie i nadal służą w 2. Korpusie Polskim Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.
1946  W lutym w Rzymie powstaje Instytut Literacki. Zofia prowadzi sekretariat oficyny. Zostaje najbliższą współpracowniczką Jerzego Giedroycia.
1947  Ukazuje się pierwszy numer „Kultury”. Instytut Literacki przenosi się do Paryża.
1948  Zostaje zdemobilizowana, uzyskuje status uchodźcy politycznego we Francji.
1962  Od numeru czerwcowego „Kultury” prowadzi rubrykę „Humor krajowy”.
1979  Umiera Zygmunt Hertz.
2000  Po śmierci Redaktora Zofia Hertz zostaje dyrektorem Instytutu Literackiego. Wydaje ostatni - 637. - numer „Kultury”.
2001  Z rąk mera Maisons-Laffitte otrzymuje Medaille d’Or de la Ville.
2003  Umiera 20 czerwca w szpitalu w Maisons-Laffitte.

Zofia Hertz
Biografia
ur. 27 lutego 1910 w Warszawie zm. 20 czerwca 2003 w Maisons-Laffitte

Rodzice - Ludwik Neuding i Helena Nisenson - rozwiedli się niebawem po narodzinach córki. Wychowywała ją matka. Zofia rozpoczęła naukę na pensji Janiny Popielowskiej i Janiny Zdzienickiej w Warszawie.
W grudniu 1921 r., po śmierci matki, przeniosła się do Łodzi, a jej domem stały się – po krótkim pobycie u wujostwa – stancje. Od 1922 r. kontynuowała naukę w Gimnazjum Żeńskim Romy Konopczyńskiej-Sobolewskiej. Tuż przed maturą, 5 maja 1928 r., ks. Stanisław Wilk ochrzcił ją w kościele św. Józefa w Łodzi, a rodzicami chrzestnymi zostali Maria Łazińska i Miron Lewandowski.
Po maturze rozpoczęła studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim. Mieszkała u ciotek ze strony matki. Z powodów finansowych przerwała studia po pierwszym roku i wróciła do Łodzi. Zaczęła pracę w kancelarii notarialnej Apolinarego Karnawalskiego przy Sądzie Okręgowym w Łodzi. Dzięki swej pracowitości i ukończeniu stosownego kursu stanęła przed możliwością zdawania egzaminu notarialnego. Zdała go 13 maja 1933 r. i została pierwszą kobietą w Polsce – kandydatką na to stanowisko. Pisały o tym lokalne gazety, m.in. „Kurier Łódzki” i „Głos Poranny”. Zmiana prawa, wprowadzająca nowe wymagania w tym względzie, przekreśliła jej szanse na uzyskanie tytułu notariusza. Nie zrezygnowała z posady, dalej pracując w kancelarii.
Na początku 1938 r. poznała Zygmunta Hertza. Pobrali się 11 lutego następnego roku w kościele pw. Podwyższenia Świętego Krzyża w Łodzi. Ostatnie wakacje przed wybuchem II wojny światowej młodzi małżonkowie spędzili na Helu - w Juracie i Jastarni. Z powodu powszechnej mobilizacji i powołania Zygmunta do wojska wrócili do Łodzi 24 sierpnia.

Wojna, zsyłka, armia
Pierwsze miesiące wojny spędziła w Łodzi u teścia, który niebawem został aresztowany przez gestapo. Po jego uwolnieniu wyjechała do Warszawy. Po otrzymaniu wiadomości od męża, z początkiem 1940 r., wyruszyła przez Lwów do Stanisławowa, gdzie się spotkali. NKWD aresztowało ich we Lwowie, zostali skazani na deportację do Maryjskiej ASRS. W łagrze, w posiołku Cyngłok, przez 14 miesięcy pracowali przy wyrębie lasu. Na mocy układu Sikorski-Majski z 30 lipca 1941 r. zostali zwolnieni i we wrześniu dotarli do utworzonej Armii Polskiej w ZSRS.
Zofia Hertz została przydzielona jako maszynistka do Wydziału Informacji i Oświaty Armii Polskiej na Wschodzie, pracując w redakcji „Orła Białego” w Buzułuku.
Latem 1942 r. rozpoczęła współpracę z Józefem Czapskim, który kierował tym wydziałem w Jungi-Jul. W połowie sierpnia, wraz z armią, została ewakuowana na Bliski Wschód. Na początku 1943 r. rozpoczęła pracę w Kairze, w redakcji tygodnika ilustrowanego „Parada”. Po powrocie do jednostki, wiosną 1943 r., podczas postoju na pustyni Quizil Ribat w Iraku, poznała Jerzego Giedroycia, był on wówczas kierownikiem Wydziału Czasopism i Wydawnictw. Odtąd datuje się ich ścisła współpraca. W grudniu została mianowana oficerem Public Relations Officer (PRO).
W marcu 1944 r., po wyodrębnieniu z Armii Polskiej na Wschodzie 2. Korpusu Polskiego dotarła przez Egipt do Włoch. Po odejściu Józefa Czapskiego i Jerzego Giedroycia z wojska, latem 1944 r., została przeniesiona do Ankony, gdzie pracowała w Biurze Oszczędności Żołnierzy w Basenie Morza Śródziemnego. Po dwóch miesiącach wróciła do Rzymu, do Oddziału Kultury i Prasy 2. Korpusu Polskiego. Po przeniesieniu do Florencji, potem do Bolonii, pracowała jako maszynistka w redakcji „Dziennika Żołnierza APW”.

W Instytucie Literackim
Należała do grona osób współtworzących Instytut Literacki, który powstał w lutym 1946 r. w Rzymie. W marcu rozpoczęła prowadzenie sekretariatu oficyny. Po przeniesieniu wydawnictwa do Francji, w październiku 1947 r., i wspólnym zamieszkaniu z mężem, Jerzym Giedroyciem, Józefem Czapskim i jego siostrą Marią na Avenue de Corneille, a później Avenue de Poissy przybyła jej jeszcze jedna rola - pani domu. Obowiązki administracyjno-księgowe i redakcyjno-korektorskie potrafiła połączyć z tłumaczeniem tekstów i książek oraz prowadzeniem - w latach 1962-1990 - rubryki „Humor krajowy” w „Kulturze”.
Po śmierci Jerzego Giedroycia wzięła odpowiedzialność za Instytut. W październiku 2000 r. wydała ostatni 637. numer „Kultury”, kontynuowała edycję „Zeszytów Historycznych”. Odznaczona Krzyżem Komandorskim Orderu Polonia Restituta, była laureatką nagrody edytorskiej polskiego PEN Clubu za rok 2000. W roku następnym została uhonorowana Medaille d’Or de la Ville wręczonym przez mera Maisons-Laffitte.
W 1948 r. uzyskała status uchodźcy politycznego, nigdy nie występowała o obywatelstwo francuskie. Zmarła 20 czerwca 2003 r. w Maisons-Laffitte. Spoczęła obok męża na cmentarzu w Mesnil-le Roi, obok innych twórców paryskiej „Kultury”.

POWRÓT DO POCZĄTKU »