Logo Kultura Paryska 21 września 2017
obrazy, głosy

Dom pracy i spotkań

Dom „Kultury” w Maisons-Laffitte – a właściwie dwa domy, bo najpierw siedziba Instytutu mieściła się przy avenue Corneille, a potem, aż do dziś, przy avenue de Poissy – to nie tylko wydawnictwo, miesięcznik czy ośrodek politycznych koncepcji. To przede wszystkim, przez dziesięciolecia, miejsce nieustającej pracy, także ale po prostu dom, w których się rozmawiało, śmiało i kłóciło, przyjmowało gości, jadało  (czasem słabo, a czasem nieźle), piło, bawiło i niestety też umierało.
„Obrazy i Głosy” to zbiór galerii, pokazujących życie w „falansterze”. Wybraliśmy je spośród tysięcy najciekawszych fotografii z naszego archiwum, są tu fragmenty filmów o „Kulturze” i jej ludziach, są też prywatne „lafickie” nagrania i audycje z zasobów Radia France International, Radia Wolna Europa i Polskiego Radia. Bardzo dziękujemy ludziom i instytucjom za udostępnienie nam swych zbiorów.

Dołożyliśmy wszelkich starań, by ustalić właścicieli praw autorskich. Jeśli kogoś pominęliśmy, prosimy o kontakt w celu załatwienia kwestii formalnych.

 

 

 

  • Jerzy Giedroyc - stosunki z emigracją, przyszłość Polski

    Audycja radiowa Hanny Marii Gizy (21 maja 2006). „Ostatnie lato w Maisons-Laffitte". Dyskusja: Rafał Habielski (UW), prof. Andrzej Stanisław Kowalczyk (UW), Henryk Giedroyc. 1945 r. - Jerzy Giedroyc w Rzymie. Relacje z rządem londyńskim - początkowo dobre. Późniejsze różnice - dotyczące polityki wschodniej. Londyńska kultura - „obieg wewnętrzny". Kultura paryska - pomost z krajem, miejsce spotkań. Inne rozumienie „bycia emigrantem". Skłócenie emigracji. Giedroyc - przekonany o nieodwracalności zmian. Przekonanie o konieczności dobrych stosunków ze wschodnimi sąsiadami - Ukrainą, Rosją; zgoda na utratę Kresów. Status „Kultury" - odrębny program. Stosunek do tych, którzy wracali do Polski. Kryterium „użyteczności" dla jego sprawy. Andrzej Bobkowski i jego żądanie etycznego kryterium w ocenie współpracowników, radykalizm. Najbliższy współpracownik: Zofia Hertz. Juliusz Mieroszewski - „sztandar polityczny" Kultury, najważniejszy partner dialogu dla Giedroycia, lojalny. „Oświecona dyktatura" panująca w domu: można było dyskutować, „a potem Jerzy robił to, co chciał". Decyzje o drukowaniu danych autorów: jego suwerenne decyzje. Autonomiczny przywódca. Niezależność wobec Londynu i krytyka z tamtej strony. Przyczyny - np. stosunek do Października'56, do Gomułki. Dlaczego Jerzy Giedroyc nie wrócił do Polski - obawa przed aresztowaniem. Nie żałuje tej decyzji - na emigracji - całkowita niezależność działalności. Stosunki polsko-litewskie i polsko-ukraińskie. Ciągłe zagrożenie niepodległości Ukrainy - także od wewnątrz. Białoruś - naród, który trzeba dopiero formować. Rola Polski: pomagać, działania na w dziedzinie kulturalnej, ułatwianie kontaktów z Zachodem. Przyszłość Polski według Jerzego Giedroycia (wywiad z 2000 r). Pesymizm - czy utrzyma niepodległość. Społeczeństwo „zdziczałe", młode pokolenie zajmuje się tylko swoimi sprawami, polityka ich nie interesuje. Nadzieje lokowane w młodszych - w szkolnej młodzieży. Wątpliwości, czy Polska powinna wejść do Unii i czy potrafi odegrać w niej rolę. Polska stawia na Amerykę, stąd jest postrzegana jak koń trojański w Europie. Nie należy być „kolonią amerykańską", potrzeba więcej niezależności w polityce. Stosunki polsko-niemieckie, sprawa uznania zachodniej granicy Polski, kwestia pojednania z Niemcami. Świetne rozeznanie Jerzego Giedroycia w sytuacji w Polsce. Dyskusje (zwł. z Kisielewskim). Wpływ jego koncepcji na obecną politykę. Polska racja stanu.

  • Maciej Morawski wspomina (cz. 1)
    Audycja RFI. Maciej Morawski mówi o swoim życiu, działalności, Radio Wolna Europa, emigracji polskiej.
  • Trzy fale emigracji
    Wywiad Teresy Torańskiej z Jerzym Giedroyciem i Zofią Hertz Trzy fale emigracji: wojskowo-urzędnicza, II Korpus na Środkowym Wschodzie i "Wrześniowcy" we Francji - specyficzna formacja, działająca w ruchu oporu. Emigracja po 1956 roku: niewielka, wielu Żydów z Polski. Wyjeżdżali podając jako cel Palestynę. Kolejna emigracja: rok 1968, głównie do Szwecji, potem do Paryża. Kolejna po roku 1980. Czym się charakteryzowały? Z Uppsali: wrogo nastawiona do środowiska "Kultury" (nie uważali się za emigrantów, mieli poczucie odrębności). Leszek Kołakowski: z "Kulturą: - bliskie stosunki, Giedroyc namawiał go do pozostania, do założenia antysowieckiej V Międzynarodówki Komunistycznej. Udało się sprowadzić jego żonę. Kołakowski akceptował te pomysły, myślał o pozostaniu, ale przyjechał Adam Schaff (obiecywał, przekonywał: "Trzeba ratować polską filozofię") - i Kołakowski zmienił front, zdecydował o wyjeździe do Polski. Przy kolejnym kontakcie - miał podobny stosunek. Akceptował środowisko Aneksu, a "Kultura" - to w jego mniemaniu "dobrzy faszyści". Podobne było początkowo podejście Czesława Miłosza; także środowiska KOR-u. KOR - „coś w rodzaju mafii". Adam Michnik - bliżej mu do Barbary Toruńczyk niż do Kultury. "My jesteśmy wszędzie obcym ciałem". Emigracja 1980. "Nasze stanowisko: trzeba pomagać wszystkim ruchom podziemnym z wyjątkiem nacjonalistów". Z drugiej strony: stosunek "nierówny". Dobre stosunki z Chojeckim i Sikorą. Typ osobowościowy w różnych falach emigracji. "Wszyscy do nas przychodzili, prosili o radę". Emigranci związani "mafijnie", sporo ludzi pochodzenia żydowskiego. Dzieci prominentów. "Nie należymy do tej formacji emigracyjnej, ale jesteśmy sojusznikami". Emigracja obecna (lata 80-te) - różnorodna. Lewicowcy (nieufni wobec prawicy - do której częściowo zaliczają "Kulturę"). "Wychów komunistyczny" zostawił ślad - w przeciwieństwie do młodych po 56 roku ("znaleźliśmy z nimi wspólny język"). Grupa STS (Jarecki, Abramow, Osiecka) - serdeczne stosunki. Po "odwilży" przychodziły wycieczki: młodzi ludzie, spoza establishmentu komunistycznego. Lata 80 - emigracja zarobkowa, ciągną do USA, Kanady, nie do Francji. Torańska pyta: "Co jest we mnie z wychowu komunistycznego". Jedyny "zarzut": "pani ugoruje, siedzi długo i nic nie robi". Sikora (bez objawów zsowietyzowania. Jedyna wada: "jest patriotą Krakowa"), Chojecki, Giełżyński, Kuczyński.
  • Jak się zachować na emigracji?
    Wywiad Teresy Torańskiej z Jerzym Giedroyciem i Zofią Hertz. Jak się zachować na emigracji? "My nie jesteśmy typową emigracją". Różne modele postępowania. Mając wizję wyzwolenia Polski, misję - "działa się politycznie jak my". Emigracja niemiecka - miała zaplecze. My mamy "jałową Polonię" (np. koła Podhalan - "sprawy polskie ich nie interesują"). Naukowcy - emigranci. Dlaczego nie powstaje lobby polskie w USA? Przyczyny: duże przestrzenie, rozrzucenie i brak talentów organizacyjnych (przykład: nieudana próba zorganizowania klubu na Uniwersytecie Kalifornijskim). Brak lobby polskiego w Europie, powód: zbyt mało ludzi angażujących się, takich jak np. Piotr Słonimski czy Pomian. "My jesteśmy kotami, które chodzą własnymi drogami". Cel: walka z polskim nacjonalizmem, zjednoczenie wschodniej Europy, normalizacja stosunków z Rosją i Niemcami. Sojusznicy: bardzo niewielu, najwięcej wśród Ukraińców. Nie starcza sił na pogłębianie więzi z Rosją (kontakty z Maksimowem).
  • Emigrant Jacek Kaczmarski
    Audycja RFI. Rozmowa z Jackiem Kaczmarskim o jego twórczości, życiu na emigracji. Piosenka "Rozbite oddziały". Godzenie pracy w Radiu Wolna Europa z twórczościa artystyczną. Pisanie w nocy, w podróży. Emigracyjne życie po grudniu 1981 roku, po ogłoszeniu stanu wojennego. "Nie mam czasu na gdybania". "Byłem wychowywany przez rodziców nie tylko na patriotę, ale i na człowieka, który się w Europie dobrze czuje". Lektury? "Czytam bez przerwy", książki - "pierwsze i najważniejsze źródło wiedzy i emocji". "Bardzo lubię technikę pastiszu". Wzorce? Trzech Wieszczów - Mickiewicz. Bolesław Leśmian - "on mi otworzył oczy na bogactwo brzmienia języka polskiego". Koncerty w Paryżu - młoda widownia. A. Tarkowski - jeden z ostatnich filmowców, "którzy traktowali sztukę poważnie, którzy uważali, że to pewna misja". Plany pisarskie. Na koniec: piosenka "Ofiara" (wg filmu A. Tarkowskiego). Audycję prowadziła Anna Rzeczycka
Oglądasz temat
Emigracja

Nieprzypadkowo na liście pierwszych publikacji powstającej „Kultury” znalazły się dwie pozycje: „Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego” Mickiewicza (ze wstępem Gustawa Herlinga-Grudzińskiego) oraz „Prometeusze” Stanisława Szpotańskiego – „książka, która pokazywała, że życie na emigracji jest niezwykle ciężkie i często kończy się tragicznie” – tłumaczył Jerzy Giedroyc w „Autobiografii na cztery ręce”. „Wybrałem tę książkę, jak i „Księgi narodu”, bardzo celowo i świadomie, gdyż uważałem ją za przestrogę przed emigracją” – dodawał.

W prezentowanych tu wywiadach Jerzy Giedroyc, a także inni członkowie zespołu „Kultury” mówią m.in. o różnych koncepcjach emigracji, o jej kolejnych „falach”, trudnych pierwszych (i nie tylko pierwszych) latach oraz stosunkach z innymi emigracyjnymi środowiskami.