Logo Kultura Paryska 26 maja 2017
obrazy, głosy

Dom pracy i spotkań

Dom „Kultury” w Maisons-Laffitte – a właściwie dwa domy, bo najpierw siedziba Instytutu mieściła się przy avenue Corneille, a potem, aż do dziś, przy avenue de Poissy – to nie tylko wydawnictwo, miesięcznik czy ośrodek politycznych koncepcji. To przede wszystkim, przez dziesięciolecia, miejsce nieustającej pracy, także ale po prostu dom, w których się rozmawiało, śmiało i kłóciło, przyjmowało gości, jadało  (czasem słabo, a czasem nieźle), piło, bawiło i niestety też umierało.
„Obrazy i Głosy” to zbiór galerii, pokazujących życie w „falansterze”. Wybraliśmy je spośród tysięcy najciekawszych fotografii z naszego archiwum, są tu fragmenty filmów o „Kulturze” i jej ludziach, są też prywatne „lafickie” nagrania i audycje z zasobów Radia France International, Radia Wolna Europa i Polskiego Radia. Bardzo dziękujemy ludziom i instytucjom za udostępnienie nam swych zbiorów.

Dołożyliśmy wszelkich starań, by ustalić właścicieli praw autorskich. Jeśli kogoś pominęliśmy, prosimy o kontakt w celu załatwienia kwestii formalnych.

 

 

 

  • Osobowość Jerzego Giedroycia (audycja radiowa)

    Audycja radiowa Hanny Marii Gizy (23 kwietnia 2006), „Ostatnie lato w Maisons-Laffitte". O Jerzym Giedroyciu: jakim był człowiekiem? Uczestnicy rozmowy: Henryk Giedroyc (telefonicznie), prof. Andrzej Ajnenkiel, Marek Żebrowski - biograf. Jerzy Giedroyc we wspomnieniach młodszego brata, Henryka. Brat „niesłychanej dobroci". Ewakuacja z Warszawy w 1939 roku - na polecenie Jerzego (który wysłał po niego redaktora z „Polski Zbrojnej"). Pobyt w Bukareszcie - stąd ewakuacja do Konstantynopola, potem do Palestyny - do wojska, do Tobruku. Jerzy - do propagandy, Henryk - zostaje w wojsku. Powojenne losy: Henryk w Londynie (praca w fabryce lodów), potem w Maisons-Laffitte. Jerzy Giedroyc o duchowości i religii. Okres mistyczny w życiu. „Jedną nogą byłem w zakonie Jezuitów". - W Boga wierzę, z religią jestem związany także tradycją rodzinną. Moi przodkowie - głównie wojskowi i biskupi. Matka Boska Ostrobramska - „mam sentyment". Konieczność pójścia do Ostrej Bramy podczas wizyt w Wilnie. „Modlę się, ale rzadko". Osoby, które miały wpływ na kształtowanie się jego osobowości. Przywiązany bardzo do matki, chłodniejsze stosunki z ojcem. Prof. Petrażycki na Uniwersytecie, później Stanisław Zaćwilichowski (był wzorem, wprowadził go w życie polityczne). Dobre stosunki z Jantą-Połczyńskim - jedyny człowiek, który na Radzie Ministrów potrafił się sprzeciwiać Piłsudskiemu. Józef Piłsudski - „czarownik". Stosunek do Piłsudskiego. Różnica - „ja nie stawiam na żadne federacje". Dyskusja - o duchowości Jerzego Giedroycia, stosunku do Kościoła, Jana Pawła II. Jerzy Giedroyc a marszałek Piłsudski. Koncepcje wschodnie, sporna kwestia „imperializmu" polskiego przed wojną. Porównanie: Maisons-Laffitte a Sulejówek Piłsudskiego (jako miejsca, z którego można wpływać na sytuację, sterować nią) - podobieństwa i różnice. Giedroyc - jako kandydat na prezydenta Polski. Wolał być „szarą eminencją", chodzić własnymi drogami, działać samodzielnie. Przedwojenny projekt polityczny, w którym brał udział: uzgodniony z OZON-em (Obóz Zjednoczenia Narodowego) start w wyborach parlamentarnych jako niezależna grupa. Dyskusja o szansach tego projektu. Koncepcja zastąpienia Rydza-Śmigłego przez gen. Sosnkowskiego. Nieformalna organizacja „Zakon Nieznanego Żołnierza" i ich próba wpływania na bieg wydarzeń. Doceniał potrzebę romantyzmu, był zarazem wielkim realistą. Stosunki z ludźmi. Duży wpływ Józefa Czapskiego, przyjaźń (zakłócona przez siostrę Czapskiego, Marynię). Roger Raczyński. Mieroszewski. „Najbardziej cenię u ludzi lojalność". Wraga - kpt Niezbrzycki - bardzo bliski człowiek, ale do czasu. „Nie lubię, jak ktoś chce mnie traktować jak narzędzie". Wraga oskarża Miłosza o to, że jest agentem. Herling-Grudziński - i jego „wyrachowany stosunek" do „Kultury". „Nie lubię ludzi, boję się, jestem człowiekiem kameralnym. 2-3 osoby to maksimum co wytrzymuję. Nie lubię teraz rozmów telefonicznych". Od czasu nagonki w Rumunii. „Bardzo lubię sprawy ludzi przegranych". Pomagał tym, którzy mu uczynili wiele zła. „Piekielne awantury z Miłoszem", ale i lojalność wobec niego. Hana Maria Giza: Giedroyc wybrał samotność mnicha.

  • Dzieciństwo i młodość Jerzego Giedroycia. Człowiek Wschodu
    Audycja radiowa Hanny Marii Gizy (19 marca 2006). Spotkanie w Maisons-Laffitte. Archiwa i dyskusja: prof. Andrzej Ajnenkiel historyk, Marek Żebrowski - biograf Jerzego Giedroycia, Cezary Karpiński (dyrektor Instytutu Polskiego w Mińsku), prof. Adam Maldis z Mińska, filolog. Dzieciństwo w Mińsku i Warszawie, praca w ministerstwie, kształtowanie się postawy politycznej Jerzego Giedroycia. Sentyment do Wschodu, czuł się „Człowiekiem Wschodu". - Czuję się człowiekiem wschodnioeuropejskim, Europa Wschodnia moją ojczyzną Warszawa, Mińsk, Wilno. Wspomnienie o Mińsku z czasów szkolnych. „Warszawy nigdy nie lubiłem". Adresy warszawskie: Marszałkowska 81, pierwsze mieszkanie. ul. Brzozowa 4. „Warszawy nigdy nie lubiłem" - tylko Stare Miasto. Nauka w Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego. Mińsk z czasów Jerzego Giedroycia: miasto z tętniącym życiem kulturalnym - rosyjskie, polskie, białoruskie. Szczególnie w latach 1906-16. Koncerty, teatr - klasyka polska na scenach. Jerzy Giedroyc i jego prorocza wizja przyszłych państw - Białorusi. „Ostatni obywatel Wielkiego Księstwa Litewskiego". Giedroyciowie w Warszawie i porównanie z Mińskiem. Elitarne gimnazjum, kompleksy w stosunku do innych, poczucie obcości (np. ze względu na język rosyjski - rugowany z Warszawy). Wojna - zgłosił się jako 13-latek, pełnił funkcję telefonisty. Józef Piłsudski - autorytet dla Jerzego Giedroycia. Cenił go za duży realizm, i za to, że brał na siebie odpowiedzialność. Mąż stanu. Środowisko endeckie, ruch korporacyjny. Przyjaźnie szkolne. Stanisław Zaćwilichowski i jego wpływ na Jerzego Giedroycia. Klub Złośliwych Szczeniaków - „siedziało się w barze, piło wódkę i prowadziło politykę". Przekształcił się potem w Zakon Nieznanego Żołnierza - grupa młodych sekretarzy ministrów. Reakcja na zamordowanie prezydenta Gabriela Narutowicza - szokujące, traumatyczne przeżycie. Harcerstwo. Korporacja Patria. Praca w ministerstwach. Giedroyc - państwowiec. Określał się jako piłsudczyk. Pragmatyk, współpracował z różnymi środowiskami. Pismo „Bunt Młodych", propaństwowe. Powtarzał za Piłsudskim: „Temu narodowi trzeba iść pod włos". Stosunek do sprawy Brześcia - akceptacja. Postawa polityczna Jerzego Giedroycia, projekty zastopowane przez wojnę - planowany udział jego formacji w wyborach w roku 1940. Poczucie misji. Obchody Roku Giedroycia na Białorusi, wydawnictwa, konferencje.
  • Losy rodziny Jerzego Giedroycia

    Wywiad Teresy Torańskiej. Losy rodziny. Mama została w Warszawie, średni brat Zygmunt też. Rodzice zginęli podczas Powstania Warszawskiego. Mama rozstrzelana z ciotką Elą, ojciec zginął niszcząc papiery. Brat został w kraju, nie zdecydował się na emigrację. Inżynier od spraw hodowlanych. Byli w luźnym kontakcie. Rodzice: ojciec urzędnik miejski, kierownik apteki, mama zajmowała się domem. Czy był księciem? Od dwóch pokoleń nie używali tytułu książęcego. Pradziadek (jeszcze z tytułem) popełnił samobójstwo z powodów miłosnych. Dziadek został bez niczego, z małym folwarczkiem. Był urzędnikiem. W 1919 roku sprowadzili się do Warszawy. By wstąpić do trzeciej klasy, musiał zdać egzamin z polskiego i historii. Podczas historii - recytował i w zapale przeszedł na język rosyjski. Epizod z rewolucji. Zlikwidowano pensjonat, w którym mieszkał. Miał niecałe 10 lat - wybrał się do Petersburga, potem do Mińska. Trwało to przeszło rok. Mama umierała ze strachu.

  • Zakon Nieznanego Żołnierza
    (Wywiad Teresy Torańskiej. Zakon Nieznanego Żołnierza - "mafia". 15-20 osób. Po zamachu majowym 1926 - młodzi ludzie na stanowiskach, z poczuciem misji, jaką mają odegrać w kraju. Np. Zaćwilichowski. Sporo sekretarzy. Cel: Polska lepiej funkcjonująca. Większość z nich zginęła (Zaćwilichowski w wieku 24 lat, Drymer). Polacy i ich skłonność do podejmowania walki, zrywów, przelewania krwi. Ale obecnie - nie chcą używać tego argumentu, choć powinni go stosować, straszyć świat zachodni. Argument wywołania III wojny światowej - "nie zawahałbym się, gdybym widział, że jest szansa". Upadek Związku Radzieckiego: "jestem przekonany, że tego dożyjemy", oni "muszą się rozwalić od środka". Solidarność przyjęła pokojowe hasła - to błąd. Sowiecka polityka i rosyjska jest niesłychanie ostrożna, nie idą na ryzyko. Afganistan - "zła kalkulacja". Krytyczna ocena sytuacji w Polsce i polityki amerykańskiej względem Polski (Zbigniew Brzeziński, Jan Nowak- Jeziorański). Jak powinien zachowywać się polski naród? Utrzymać podziemie, wydawnictwa. Jedyna nadzieja - młodzież. Mało kto sobie zdaje sprawę, czym ma być ta niepodległość. "Znudzony" Zachód celem? Ogromna żywotność społeczeństwa - nie można tego zmarnować. (Wywiad Teresy Torańskiej)
Oglądasz temat
Młode lata Giedroycia

Korporacja „Patria”, „Bunt Młodych”, „Klub Złośliwych Szczeniaków”, gdzie „siedziało się razem na wódce i załatwiało sprawy państwowe, dublując Radę Ministrów” – pierwsze doświadczenia polityczne i redaktorskie Jerzego Giedroycia. Nieliczne zachowane zdjęcia, wspomnienia samego Redaktora, a także audycje Polskiego Radia z udziałem m.in. Henryka Giedroycia, prof. Andrzeja Ajnenkiela i dr. Marka Żebrowskiego, autora książki „Jerzy Giedroyć. Życie przed „Kulturą””.