Лого Парижская Культура 20 ноября 2019

ВАЖНЫЕ ДАТЫ

27 июля 1906 в Минске рождается Ежи Гедройц, первый из трех сыновей Игнация Гедройца и Францишки из дома Стажицких.
1909 Рождается брат Зигмунт.
1916 Родители отправляют Ежи в Москву, где он снимает комнату и учится в гимназии Польского комитета.
1917 После февральской революции, закончив учебный год, возвращается в Минск. Учится в польской гимназии.
1918 Вероятнее всего летом семья переезжает в Варшаву, Ежи поступает в гимназию им. Яна Замойского.
1920 Добровольцем уходит в армию. Четырнадцатилетнего Гедройца назначают телеграфистом при штабе командования
I генерального округа Варшавы.
1922 Рождается брат Хенрик.
1924 Поступает на юридический факультет Варшавского университета, который окончит в октябре 1929 г. Принимает участие в деятельности общества «Патриа» и университетском общественном движении.
1926 Как член «Патрии» во время майского переворота вначале становится на сторону правительства. Из рядов «Патрии» выйдет в
 1929/1930 учебном году.
1928 Вступает в организацию «Мысль моцарствова», становится редактором издания «Дзень академицки», приложения к газете «Дзень польски», которое постепенно превращает в независимое издание «Бунт млодых». Работает в отделе печати Совета министров.
1929 Поступает на исторический факультет Варшавского университета.
1930 Становится секретарем министра сельского хозяйства и сельскохозяйственных реформ Леона Янты-Полчиньского. Редактирует первый номер ежеквартального журнала «Всхуд».
1931 Женится на Татьяне Швeцовой, переезжает в квартиру на ул. Бжозовой. Редактируемое Гедройцем приложение к газете «Дзень польски» меняет название на «Бунт млодых».
1932 Осенью Гедройц начинает процесс отделения издания «Бунт млодых» от организации «Мысль моцарствова».
1933 Входит в состав главного совета Объединения политических консервативных организаций как представитель «Партии национальных правых сил», консервативной партии Януша Радзивилла. «Бунт млодых» начинает выходить как независимое издание (раз в две недели).
1934 Новым начальником Гедройца в Министерстве сельского хозяйства становится вице-министр Роджер Рачиньский.
1935 В конце года Гедройц подает в отставку и увольняется из Министерства сельского хозяйства.
1936 Начинает работу в Министерстве промышленности и торговли.
1937 «Бунт молодых» становится «Политикой». Гедройц расстается с женой.
1938 В «Политике» выходит программная статья «Польская империалистическая идея».
1939 Р
уководит одним из отделов в Министерстве промышленности и торговли. «Политика» становится еженедельником. Путешествует на пароходе «Batorym» в Нью-Йорк на Всемирную выставку.
5 сентября – Гедройца эвакуируют из Варшавы, во время путешествия к румынской границе редактирует бюллетень «Последние телеграммы».
18 сентября – пересекает границу. Берет с собой в Румынию брата Хенрика и бывшую жену.
24 сентября – приезжает в Бухарест, становится секретарем посла Роджера Рачиньского.
1940 Встречается с представителем Абвера, против него выдвинуто обвинение и заведено «уголовное дело Ежи Гедройца и товарищей», впоследствии все обвинения были сняты.
4 ноября – эвакуация посольства. Гедройц остается в Бухаресте в качестве руководителя польского дипломатического отдела при миссии Чили.
1941 Англичане эвакуируют Гедройца в Стамбул.
12 апреля – приезжает в Хайфу. Вместе с братом Хенриком вступает в Карпатскую стрелковую бригаду, обоих направляют в транспортную компанию.
26 августа – попадает в осажденный Тобрук, где организовывает работу военной столовой, участвует в издании журнала «За рулем в Тобруке».
1942 Временно находится в Газали, Киренаике, Александрии. Получает направление в Мосул в Ираке.
1943 После встречи с Юзефом Чапским попадает в окружение генерала Андерса, начинает работу в отделе журналов и военных издательств. Реформирует журнал «Ожел бялы», издает, в частности, газету «Дзенник жолнежа АПВ». Знакомится с Зофьей Херц и Юлиушем Мерошевским. Работает в отделе по связям с общественностью.
1944 Пребывает в Таранто. 2-й польский корпус с декабря 1942 г. ведет бои в Италии. Наказан двухнедельным арестом за публикацию в журнале «Ожел бялы» статьи «Либия и Кассино». Отставка с должности начальника отдела печати.
1945 Направлен сотрудником в отдел информации в Учебный центр бронетанкового вооружения в Галлиполи. По приказу ген. Андерса приезжает в Лондон.
1946 «На основе договоренности с Правительством РП в Лондоне» шеф штаба 2-го корпуса организовывает в Риме Литературный институт. Генерал Андерс назначает Ежи Гедройца директором Литературного института.
1947 Под редакцией Ежи Гедройца и Густава Херлинга-Грудзинского выходит первый номер журнала «Культура». Литературный институт переезжает во Францию.
1948 Демобилизация сотрудников Литературного института.
1950 Запрет распространения «Культуры» в Польше.
1951 Чеслав Милош выбирает свободу. Почти год он будет жить в Доме «Культуры». 1952 К сотрудникам Института присоединяется Хенрик Гедройц.
1954 Обращение к читателям с просьбой помочь Литературному институту купить новую резиденцию. Институт перебирается на авеню де Пуасси, 91, на границе Мезон-Лаффита и Ле-Месиль-ле-Руа.
1961 Гедройц путешествует по США.
 
1962 Выходит первый номер исторического журнала «Зешиты хисторычне». До 2000 года Ежи Гедройц выдаст 133 номера этого журнала.
1966 Хенрик Гедройц вступает в брак с Ледой Паскуали.
1969 В Вансе умирает Витольд Гомбрович, спустя два месяца в Брне уходит из жизни Ежи Стемповский.
1973 В Польше умирает Зигмунт Гедройц, брат Ежи и Хенрика.
1974 В Цюрихе Гедройц встречается с Александром Солженициным и получает его согласие на публикацию «Архипелага ГУЛАГ». Ежи Гедройц, Юзеф Чапский и Густав Херлинг-Грудзинский входят в состав редакционной коллегии эмиграционного русского журнала «Континент», основанного Владимиром Максимовым.
1975 Гедройц дает издательству «Анекс» интервью, которое согласно его воле будет опубликовано только в 1986 г.
1976 В Лондоне умирает Юлиуш Мерошевский, ближайший соратник Редактора.
1977 Гедройц публикует «Декларацию по украинскому вопросу», подписанную по его инициативе польскими, чешскими, русскими и венгерскими эмигрантами.
 
1979 Умирает Зигмунт Херц.
 
1980 В еженедельнике «Ле Пуэн» опубликован разговор с Ежи Гедройцом об августовских событиях в Польше.
1985 В 459 номере «Культуры» опубликовано заявление Ежи Гедройца: «(…) Я не искал и не ищу преемника и заместителя (...) Несмотря на весьма почтенный возраст, умирать я пока не собираюсь, поскольку верю, что мне предстоит еще немало работы».
 
1986 8 октября в подпольном еженедельнике «Тыгодник Мазовше» опубликовано интервью с Ежи Гедройцом в связи с 40-летием Литературного института.
1988 Встреча с Лехом Валенсой в польском «Центре диалога» в Париже.
 
1989 Гедройц получает награду польского ПЕН-клуба «за выдающиеся заслуги в области развития польской литературы и издательского дела».
 
1990 Отказывается принять диплом за заслуги в области популяризации польской культуры за границей.
1991 В Польской библиотеке в Париже Ежи Гедройц получает свой первый титул почетного доктора, присвоенный ему Ягеллонским университетом.
1994 Редактор отказывается принять Ордер Белого орла.
1995 Состоялась творческая встреча, посвященная «Автобиографии в четыре руки» с участием автора. В серии «Архив
Культуры» выходит его переписка с K.A. Еленьским.
1996 Редактора навещает президент РП Александр Квасьневский. Гедройц награжден офицерским крестом ордена Почетного легиона.
 
1997 Гедройц принимает лично от президента Альгирдаса Бразаускаса почетное гражданство Литвы. Опубликована переписка Гедройца с 
A. Бобковским. 
1998 Президент Украины Леонид Кучма награждает Гедройца орденом «За заслуги»
III степени. В том же году он получает литовский орден Гедымина I степени. Опубликована переписка Гедройца с Ю. Стемповским. 
1999 Опубликована переписка Гедройца с Ю. Мерошевским с 1949-1956 гг.
 
2000 Редактор отвечает на вопросы пользователей интернета во время чата на сайте о
net.pl.
14 сентября – Ежи Гедройц умирает в Мезон-Лаффите в возрасте 94 лет. Похоронен на кладбище в Менсил-ле Руа. В ноябре выходит последний номер «Культуры» (№ 10/637).

 

Материал подготовлен на основе: Mariusz Kubik, „Jerzy Giedroycpostać i dzieło. Kalendarium” – „Jerzy Giedroyc 1906-2000”, opr. Jacek Krawczyk [w:] „Jerzy Giedroyc. Redaktor. Polityk. Człowiek” pod red. K. Pomiana, Towarzystwo Opieki nad Archiwum Instytutu Literackiegi w Paryżu, UMCS, Lublin 2001. – Marek Żebrowski, „Jerzy Giedroyć. Życie przed «Kulturą»”, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2012.

Ежи Гедройц
Мультимедиа
ФОТОГАЛЕРЕЯ
РЕКОМЕНДУЕМ ВИДЕО
РЕКОМЕНДУЕМЫЕ АУДИО
  • Zygmunt Hertz i jego rola
    Zygmunt Hertz - dopiero po wojnie dołączył, w Rzymie. Miał inne możliwości urządzenia się po wojnie, był daleki od spraw wydawniczych, politycznych. Poświęcił się dla Zosi. Potem wciągnął się w prace Instytutu Literackiego (Wywiad Teresy Torańskiej)
  • Jerzy Giedroyc o przyszłości „Kultury”

    Audycja RFI. Jerzy Giedroyc mówi o sensowności dalszego istnienia „Kultury”, rzeczach, o których nadal nie można mówić w Polsce, stosunku do Niemiec, uznaniu Litwy, stosunku władz francuskich do środowiska „Kultury”, stosunku generała de Gaulle'a do Polaków.

  • Honoris Causa UW dla Jerzego Giedroycia
    Audycja RFI. Reportaż z uroczystości wręczenia Honoris Causa Uniwersytetu Warszawskiego Jerzemu Giedroyciowi. Uroczystości odbywały się w Bibliotece Polskiej w Paryżu. Wypowiedzi: rektor UW Włodzimierz Siwiński, Jadwiga Puzinina, Jerzy Giedroyc.
  • Jerzy Giedroyc - stosunki z emigracją, przyszłość Polski

    Audycja radiowa Hanny Marii Gizy (21 maja 2006). „Ostatnie lato w Maisons-Laffitte". Dyskusja: Rafał Habielski (UW), prof. Andrzej Stanisław Kowalczyk (UW), Henryk Giedroyc. 1945 r. - Jerzy Giedroyc w Rzymie. Relacje z rządem londyńskim - początkowo dobre. Późniejsze różnice - dotyczące polityki wschodniej. Londyńska kultura - „obieg wewnętrzny". Kultura paryska - pomost z krajem, miejsce spotkań. Inne rozumienie „bycia emigrantem". Skłócenie emigracji. Giedroyc - przekonany o nieodwracalności zmian. Przekonanie o konieczności dobrych stosunków ze wschodnimi sąsiadami - Ukrainą, Rosją; zgoda na utratę Kresów. Status „Kultury" - odrębny program. Stosunek do tych, którzy wracali do Polski. Kryterium „użyteczności" dla jego sprawy. Andrzej Bobkowski i jego żądanie etycznego kryterium w ocenie współpracowników, radykalizm. Najbliższy współpracownik: Zofia Hertz. Juliusz Mieroszewski - „sztandar polityczny" Kultury, najważniejszy partner dialogu dla Giedroycia, lojalny. „Oświecona dyktatura" panująca w domu: można było dyskutować, „a potem Jerzy robił to, co chciał". Decyzje o drukowaniu danych autorów: jego suwerenne decyzje. Autonomiczny przywódca. Niezależność wobec Londynu i krytyka z tamtej strony. Przyczyny - np. stosunek do Października'56, do Gomułki. Dlaczego Jerzy Giedroyc nie wrócił do Polski - obawa przed aresztowaniem. Nie żałuje tej decyzji - na emigracji - całkowita niezależność działalności. Stosunki polsko-litewskie i polsko-ukraińskie. Ciągłe zagrożenie niepodległości Ukrainy - także od wewnątrz. Białoruś - naród, który trzeba dopiero formować. Rola Polski: pomagać, działania na w dziedzinie kulturalnej, ułatwianie kontaktów z Zachodem. Przyszłość Polski według Jerzego Giedroycia (wywiad z 2000 r). Pesymizm - czy utrzyma niepodległość. Społeczeństwo „zdziczałe", młode pokolenie zajmuje się tylko swoimi sprawami, polityka ich nie interesuje. Nadzieje lokowane w młodszych - w szkolnej młodzieży. Wątpliwości, czy Polska powinna wejść do Unii i czy potrafi odegrać w niej rolę. Polska stawia na Amerykę, stąd jest postrzegana jak koń trojański w Europie. Nie należy być „kolonią amerykańską", potrzeba więcej niezależności w polityce. Stosunki polsko-niemieckie, sprawa uznania zachodniej granicy Polski, kwestia pojednania z Niemcami. Świetne rozeznanie Jerzego Giedroycia w sytuacji w Polsce. Dyskusje (zwł. z Kisielewskim). Wpływ jego koncepcji na obecną politykę. Polska racja stanu.

  • Jerzy Giedroyc podsumowuje swoje życie

    Audycja Hanny Marii Gizy z Program II Polskiego Radia (18 stycznia 2006). „Ostatnie lato w Maisons-Laffitte". Wywiad z Jerzym Giedroyciem (z sierpnia 2000 r. - miesiąc przez śmiercią). Z czego jest zadowolony w życiu, a czego żałuje. Żałuje - braku życia osobistego. Samotność, pustka wokół. Poczucie, że nikt nie będzie kontynuował działalności - „Kultura" dziełem jednego życia. Główna cecha - upór. Powinienem być ministrem skarbu w stanie kryzysu - ani razu nie było opóźnione wydanie „Kultury". Nieustanne zabieganie o fundusze na działalność. Zofia Hertz: Redaktor był sam jeden i był despotyczny. Nikt mu nie mógł wybić czegoś z głowy - ale ja mogłam. Miał dalekosiężne pomysły. Dyskusja. Elżbieta Sawicka (publicystka „Rzeczpospolitej"), Marek Krawczyk (prezes Towarzystwa Opieki nad Archiwum Instytutu Literackiego w Paryżu, koordynator obchodów Roku Jerzego Giedroycia). Wizyta w Maisons-Laffitte po śmierci Józefa Czapskiego, w 1993 roku. Atmosfera żałoby, przywiezienie maski pośmiertnej Czapskiego. Zainteresowanie Giedroycia ówczesnym życiem politycznym w Polsce. Pies Fax - ostatni spaniel w domu. Powody ogłoszenia Roku Jerzego Giedroycia 2006: stulecie urodzin Redaktora, 60 rocznica Instytutu Literackiego w Paryżu, stulecie urodzin Juliusza Mieroszewskiego, 110 rocznica urodzin Józefa Czapskiego. Pomysły na obchody i prezentację dorobku Kultury (wydawnictwa, filmy, konferencje), potrzeba „odbrązowienia" postaci Redaktora.

  • Był raz Redaktor...

    Program II Polskiego Radia: audycja o Jerzym Giedroyciu „Był raz Redaktor" (2006). Jerzy Giedroyc: Polska pierwsza uznała niepodległości Ukrainy - to znakomite posunięcie. Nieufność sąsiadów wobec Polski, podejrzewanej o imperialistyczne zakusy. Czesław Miłosz: ważny postulat Giedroycia: doprowadzenie do porozumienia miedzy Polską, Białorusią, Litwą i Ukrainą. Upieranie się przy granicach sprzed wojny jest niemożliwe. Giedroyc - człowiek Wschodu. Nikt z nas nie wierzył w upadek imperium sowieckiego za naszego życia. Nie było żadnego zespołu - tylko Jerzy Giedroyc decydował o zawartości Kultury. Wizyta w Maisons-Laffitte: furtka z dzwonkiem, gabinet Redaktora, pokoje prywatne, zbiory i archiwa (m.in. korespondencja, wycinki z prasy). Zofia Hertz o początkach siedziby i Kulturze po śmierci Redaktora. Negatywna ocena sytuacji we współczesnej Polsce, „nikt nie myśli o Ojczyźnie". Skutki komunizmu. Jak wyglądała wizyta u Giedroycia. Bohdan Osadczuk: nie mamy już postaci takich jak Giedroyc. Deklasacja elit politycznych. Praca, poczucie obowiązku. Tutaj się żyło obowiązkiem. Poczucie niezależności Giedroycia. Nie bał się mówić to, co myśli. Specyficzna komuna. Dyskusje o Polsce.

  • (bez sygn - 30) Inżynier Stanisław Piaskowski – autor okładki. O książkach i czasopismach.

    Wywiad Teresy Torańskiej z Jerzym Giedroyciem i Zofią Hertzową.
    Inżynier Stanisław Piaskowski – autor okładki do numeru 2 (i taka została – zmienił się tylko kolor). Konkurencyjne pisma i gazety emigracyjne. Drukarnie, w których drukowano „Kulturę” – i problemy z tym związane. Łącznie wydane numery 2 i 3 w 1947 roku (bez korekty). Credo „Kultury” (m.in.: nie służyć gettu polskiemu na emigracji lecz przełamać izolację w stosunku do Europy jak i do Kraju). Wciąż aktualne.
    O książkach i czasopismach. Ryszard Dobrowolski i jego ideologiczny atak na „pustkę i beznadziejność”, skisłą atmosferę” wydawnictw emigracyjnych – w tym „Kultury”. Prenumerata gazet z Polski (po 1956 roku). 1953 – początek wydawania  książek w Bibliotece Kultury (wcześniej sporadycznie). Gombrowicz, Orwell. Credo z drugiego numeru – „Cel nie jest osiągnięty, ale postulaty są niezmienione”. Cel: odzyskanie niepodległości i budowanie środkowo - wschodniej Europy. Polska jest „krajem z Gombrowicza” – „nie jest mocarstwem i nie może być Czechosłowacją” – „zawisła w powietrzu”. Nie przedmurze – lecz na przeciągu historii. Mamy możliwości  kształtowania, oddziaływania na całą wschodnią Europę.
    Możemy być pośrednikiem w odbiorze kultury zachodniej, jak i wzorem.



     

  • Jerzy Stempowski - sylwetka

    Jerzy Stempowski (Hostowiec) - samotnik. Bardzo dobrze wychowany, kulturalny, uprzejmy. Studia medyczne - podjęte z ciekawości. Historia Blacka - psa, uratowanego przez generała - weterynarza. Stempowski zaskoczył go wiedzą medyczną. „Interesowała go choroba, a nie człowiek".
    Opowieść związana ze śmiercią Andrzeja Stawara. Jego przyjazd do Paryża, choroba (rak żołądka). Szpital, ostatnie chwile. Konieczność zorganizowania pogrzebu, kłopoty z dokumentami, kontakt z ambasadą. Spopielenie zwłok, prochy wysyłane w paczce do Warszawy, LOT-em, na adres Związku Literatów. Władza organizuje pogrzeb w Alei Zasłużonych, ustanawia nagrodę im. Stawara, w prasie pojawiają się wielkie nekrologi. Trzy dni potem „Kultura" wydaje jego książkę - eseje. Nagroda zostaje odwołana.
    Jerzy Stempowski a inni członkowie „Kultury". Przyjacielskie kontakty. Nocne Polaków rozmowy; z Jerzym Giedroyciem na tematy polityczne. „Opowiadał swoje eseje", potem przysyłał, w formie prawie niezmienionej. Skromne życie Stempowskiego w Szwajcarii, u zaprzyjaźnionej rodziny.

    Wywiad Izabelli Chruślinskiej z Zofią Hertzową. Materiały do książki pt. „Była raz Kultura…"

  • Zofia Hertz o Juliuszu Mieroszewskim

    Juliusz Mieroszewski, redaktor Ilustrowanego Kuryera Codziennego w Krakowie. Historia rodzinna: wyjazd wraz z żoną i córką, pobyt na Środkowym Wschodzie. Służba w Brygadzie  Karpackiej - gdzie poznają się z Jerzym Giedroyciem. Związek żony z innym mężczyzną, rozwód. Mieroszewski pije - z nałogu wyciąga go młoda kobieta, Inka Czechowiczówna. Ślub, emigracja do do Londynu. Oddana „zakochana po uszy". Szyła mu wszystko, ubranie, płaszcze. Śmierć Mieroszewskiego. Operacja Inki (pierwsza kobieta w Anglii po takiej operacji serca).

    Wywiad Izabelli Chruślinskiej z Zofią Hertzową. Materiały do książki pt. „Była raz Kultura…"

  • Jerzy Giedroyc w niełasce

    Geneza niełaski Jerzego Giedroycia i ludzi z nim związanych. „Jerzy nie był z tych, którzy słuchają przełożonych", „starał się prowadzić politykę niezależną". Powód: artykuł zestawiający Tobruk i Monte Cassino, który nie spodobał się gen. Andersowi. Skutek: przeniesienie Giedroycia do Gallipoli, na oficera oświatowego do bazy. Krótko, potem wyjeżdża do Londynu.
    Stara ekipa - związana z Józefem Czapskim i Jerzym Giedroyciem - „w niełasce". Pojawiają się nowi ludzie; Zofia Hertz - mianowana kierowniczką drukarni (choć się na tym nie znała). Potem: skierowanie do biura spisującego oszczędności żołnierzy (w Anconie). Po tych epizodach: powrót do Rzymu i Florencji.

    Wywiad Izabelli Chruślińskiej z Zofią Hertzową. Materiały do książki pt. „Była raz Kultura…"

  • Audycja Lucjana Śniadowera z okazji 10 lecia "Kontynentu". RFI lipiec 1984 r.

    Audycja Lucjana Śniadowera z okazji 10 lecia "Kontynentu". RFI 22 lipca 1984 r. Występują: Jerzy Giedroyc i Natalia Gorbaniewska.

    Lucjan Śniadower tak wspominał okoliczności powstania tego nagrania: "Latem 1984 roku wypadała dziesiąta  rocznica powstania "Kontynentu", redagowanego przez zaprzyjaźnionego z nami Władimira Maksimowa. Współpracowałem wówczas z Polską Sekcją Radio France Internationale i chciałem zrobić audycję o "Kontynencie". Dodatkową okazją było to, że tuż przedtem, na specjalnie w tym celu zwołanej konferencji prasowej w Rzymie, Andriej Tarkowski oznajmił, że zamierza pozostać na Zachodzie. Swoje oświadczenie złożył w towarzystwie Władimira Maksimowa, Mścisława Rostropowicza i Jurija Lubimowa. Wszyscy oni, wraz z innymi wybitnymi przedstawicielami rosyjskiej kultury, należeli do nieformalnego kręgu "Kontynentu", stworzonego przez Maksimowa.

    Członkami kolegium redakcyjnego pisma byli Józef Czapski, Jerzy Giedroyc i Gustaw Herling-Grudziński. Zadzwoniłem więc do Maisons-Laffitte i poprosiłem Jerzego Giedroycia o rozmowę dla RFI na temat "Kontynentu". Zgodził się bez wahania i następnego dnia przyjechałem do "Kultury". Zanim zaczęliśmy właściwą rozmowę, Jerzy Giedroyc powiedział: 
    – Pewnie Pana to zdziwi, ale będzie to mój pierwszy radiowy wywiad w życiu. 
    Rzeczywiście, zdziwiłem się bardzo. 
    – Jak to, ani BBC ani Free Europe przez tyle lat ? 
    – Tak się jakoś złożyło – padła odpowiedź.
    – A na ten wywiad zgodziłem się tylko dlatego, że dotyczy Rosjan i "Kontynentu". 

     

  • Jerzy Giedroyc o Juliuszu Mieroszewskim dla "Kontaktu"

    Audycja Romana Kałuży poświęcona Juliuszowi Mieroszewskiemu z udziałem Jerzego Giedroycia. Cz. 1. Audycja nr 29 z grudnia 1984 (PWK Kontakt).

  • Jerzy Giedroyc o Juliuszu Mieroszewskim dla Radia "Kontakt" cz. 2.

    Audycja Romana Kałuży poświęcona Juliuszowi Mieroszewskiemu z udziałem Jerzego Giedroycia. Cz. 2. Audycja nr 29 z grudnia 1984 (PWK Kontakt).