Лого Парижская Культура 21 сентября 2020

ОСНОВНЫЕ ДАТЫ

27 июля 1906 в Минске рождается Ежи Гедройц, первый из трех сыновей Игнация Гедройца и Францишки из дома Стажицких.
1909 Рождается брат Зигмунт.
1916 Родители отправляют Ежи в Москву, где он снимает комнату и учится в гимназии Польского комитета.
1917 После февральской революции, закончив учебный год, возвращается в Минск. Учится в польской гимназии.
1918 Вероятнее всего летом семья переезжает в Варшаву, Ежи поступает в гимназию им. Яна Замойского.
1920 Добровольцем уходит в армию. Четырнадцатилетнего Гедройца назначают телеграфистом при штабе командования
I генерального округа Варшавы.
1922 Рождается брат Хенрик.
1924 Поступает на юридический факультет Варшавского университета, который окончит в октябре 1929 г. Принимает участие в деятельности общества «Патриа» и университетском общественном движении.
1926 Как член «Патрии» во время майского переворота вначале становится на сторону правительства. Из рядов «Патрии» выйдет в
 1929/1930 учебном году.
1928 Вступает в организацию «Мысль моцарствова», становится редактором издания «Дзень академицки», приложения к газете «Дзень польски», которое постепенно превращает в независимое издание «Бунт млодых». Работает в отделе печати Совета министров.
1929 Поступает на исторический факультет Варшавского университета.
1930 Становится секретарем министра сельского хозяйства и сельскохозяйственных реформ Леона Янты-Полчиньского. Редактирует первый номер ежеквартального журнала «Всхуд».
1931 Женится на Татьяне Швeцовой, переезжает в квартиру на ул. Бжозовой. Редактируемое Гедройцем приложение к газете «Дзень польски» меняет название на «Бунт млодых».
1932 Осенью Гедройц начинает процесс отделения издания «Бунт млодых» от организации «Мысль моцарствова».
1933 Входит в состав главного совета Объединения политических консервативных организаций как представитель «Партии национальных правых сил», консервативной партии Януша Радзивилла. «Бунт млодых» начинает выходить как независимое издание (раз в две недели).
1934 Новым начальником Гедройца в Министерстве сельского хозяйства становится вице-министр Роджер Рачиньский.
1935 В конце года Гедройц подает в отставку и увольняется из Министерства сельского хозяйства.
1936 Начинает работу в Министерстве промышленности и торговли.
1937 «Бунт молодых» становится «Политикой». Гедройц расстается с женой.
1938 В «Политике» выходит программная статья «Польская империалистическая идея».
1939 Р
уководит одним из отделов в Министерстве промышленности и торговли. «Политика» становится еженедельником. Путешествует на пароходе «Batorym» в Нью-Йорк на Всемирную выставку.
5 сентября – Гедройца эвакуируют из Варшавы, во время путешествия к румынской границе редактирует бюллетень «Последние телеграммы».
18 сентября – пересекает границу. Берет с собой в Румынию брата Хенрика и бывшую жену.
24 сентября – приезжает в Бухарест, становится секретарем посла Роджера Рачиньского.
1940 Встречается с представителем Абвера, против него выдвинуто обвинение и заведено «уголовное дело Ежи Гедройца и товарищей», впоследствии все обвинения были сняты.
4 ноября – эвакуация посольства. Гедройц остается в Бухаресте в качестве руководителя польского дипломатического отдела при миссии Чили.
1941 Англичане эвакуируют Гедройца в Стамбул.
12 апреля – приезжает в Хайфу. Вместе с братом Хенриком вступает в Карпатскую стрелковую бригаду, обоих направляют в транспортную компанию.
26 августа – попадает в осажденный Тобрук, где организовывает работу военной столовой, участвует в издании журнала «За рулем в Тобруке».
1942 Временно находится в Газали, Киренаике, Александрии. Получает направление в Мосул в Ираке.
1943 После встречи с Юзефом Чапским попадает в окружение генерала Андерса, начинает работу в отделе журналов и военных издательств. Реформирует журнал «Ожел бялы», издает, в частности, газету «Дзенник жолнежа АПВ». Знакомится с Зофьей Херц и Юлиушем Мерошевским. Работает в отделе по связям с общественностью.
1944 Пребывает в Таранто. 2-й польский корпус с декабря 1942 г. ведет бои в Италии. Наказан двухнедельным арестом за публикацию в журнале «Ожел бялы» статьи «Либия и Кассино». Отставка с должности начальника отдела печати.
1945 Направлен сотрудником в отдел информации в Учебный центр бронетанкового вооружения в Галлиполи. По приказу ген. Андерса приезжает в Лондон.
1946 «На основе договоренности с Правительством РП в Лондоне» шеф штаба 2-го корпуса организовывает в Риме Литературный институт. Генерал Андерс назначает Ежи Гедройца директором Литературного института.
1947 Под редакцией Ежи Гедройца и Густава Херлинга-Грудзинского выходит первый номер журнала «Культура». Литературный институт переезжает во Францию.
1948 Демобилизация сотрудников Литературного института.
1950 Запрет распространения «Культуры» в Польше.
1951 Чеслав Милош выбирает свободу. Почти год он будет жить в Доме «Культуры». 1952 К сотрудникам Института присоединяется Хенрик Гедройц.
1954 Обращение к читателям с просьбой помочь Литературному институту купить новую резиденцию. Институт перебирается на авеню де Пуасси, 91, на границе Мезон-Лаффита и Ле-Месиль-ле-Руа.
1961 Гедройц путешествует по США.
 
1962 Выходит первый номер исторического журнала «Зешиты хисторычне». До 2000 года Ежи Гедройц выдаст 133 номера этого журнала.
1966 Хенрик Гедройц вступает в брак с Ледой Паскуали.
1969 В Вансе умирает Витольд Гомбрович, спустя два месяца в Брне уходит из жизни Ежи Стемповский.
1973 В Польше умирает Зигмунт Гедройц, брат Ежи и Хенрика.
1974 В Цюрихе Гедройц встречается с Александром Солженициным и получает его согласие на публикацию «Архипелага ГУЛАГ». Ежи Гедройц, Юзеф Чапский и Густав Херлинг-Грудзинский входят в состав редакционной коллегии эмиграционного русского журнала «Континент», основанного Владимиром Максимовым.
1975 Гедройц дает издательству «Анекс» интервью, которое согласно его воле будет опубликовано только в 1986 г.
1976 В Лондоне умирает Юлиуш Мерошевский, ближайший соратник Редактора.
1977 Гедройц публикует «Декларацию по украинскому вопросу», подписанную по его инициативе польскими, чешскими, русскими и венгерскими эмигрантами.
 
1979 Умирает Зигмунт Херц.
 
1980 В еженедельнике «Ле Пуэн» опубликован разговор с Ежи Гедройцом об августовских событиях в Польше.
1985 В 459 номере «Культуры» опубликовано заявление Ежи Гедройца: «(…) Я не искал и не ищу преемника и заместителя (...) Несмотря на весьма почтенный возраст, умирать я пока не собираюсь, поскольку верю, что мне предстоит еще немало работы».
 
1986 8 октября в подпольном еженедельнике «Тыгодник Мазовше» опубликовано интервью с Ежи Гедройцом в связи с 40-летием Литературного института.
1988 Встреча с Лехом Валенсой в польском «Центре диалога» в Париже.
 
1989 Гедройц получает награду польского ПЕН-клуба «за выдающиеся заслуги в области развития польской литературы и издательского дела».
 
1990 Отказывается принять диплом за заслуги в области популяризации польской культуры за границей.
1991 В Польской библиотеке в Париже Ежи Гедройц получает свой первый титул почетного доктора, присвоенный ему Ягеллонским университетом.
1994 Редактор отказывается принять Ордер Белого орла.
1995 Состоялась творческая встреча, посвященная «Автобиографии в четыре руки» с участием автора. В серии «Архив
Культуры» выходит его переписка с K.A. Еленьским.
1996 Редактора навещает президент РП Александр Квасьневский. Гедройц награжден офицерским крестом ордена Почетного легиона.
 
1997 Гедройц принимает лично от президента Альгирдаса Бразаускаса почетное гражданство Литвы. Опубликована переписка Гедройца с 
A. Бобковским. 
1998 Президент Украины Леонид Кучма награждает Гедройца орденом «За заслуги»
III степени. В том же году он получает литовский орден Гедымина I степени. Опубликована переписка Гедройца с Ю. Стемповским. 
1999 Опубликована переписка Гедройца с Ю. Мерошевским с 1949-1956 гг.
 
2000 Редактор отвечает на вопросы пользователей интернета во время чата на сайте о
net.pl.
14 сентября – Ежи Гедройц умирает в Мезон-Лаффите в возрасте 94 лет. Похоронен на кладбище в Менсил-ле Руа. В ноябре выходит последний номер «Культуры» (№ 10/637).

 

Материал подготовлен на основе: Mariusz Kubik, „Jerzy Giedroycpostać i dzieło. Kalendarium” – „Jerzy Giedroyc 1906-2000”, opr. Jacek Krawczyk [w:] „Jerzy Giedroyc. Redaktor. Polityk. Człowiek” pod red. K. Pomiana, Towarzystwo Opieki nad Archiwum Instytutu Literackiegi w Paryżu, UMCS, Lublin 2001. – Marek Żebrowski, „Jerzy Giedroyć. Życie przed «Kulturą»”, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2012.

Ежи Гедройц
Apel do krajowych czytelników „Kultury" - 1957

„Nowe Drogi” i „Trybuna Ludu” — organy Komitetu Centralnego PZPR — podjęły frontalny atak przeciwko „Kulturze”. Głównym zarzutem jest, że redaktorzy „Kultury”, „głowami i nogami” tkwią w przeciwnym obozie. Zgodnie ze stalinowską tradycją, tak świetnie reprezentowaną przez osławiony biuletyn „Kraj” — ów „przeciwny obóz” oznacza imperialistyczne, rewizjonistyczne Niemcy, sprzęgnięte z siłami reakcji całego świata.
Należymy niewątpliwie do odmiennego obozu niż „Trybuna Ludu” i „Nowe Drogi”, ale nasz rodowód nie wywodzi się ani z Waszyngtonu, ani z Bonn. Przynależymy do tego obozu Polaków w Kraju, którzy wierzą, iż „nie ma socjalizmu bez demokracji, a demokracji bez wolnej prasy”. Tego hasła nikt w Polsce nie zagłuszy i członkowie KC jeszcze nieraz posłyszą je na ulicach Warszawy.
Teraz, gdy zamknięto „Po prostu” i ogranicza się prasę — na „Kulturę” w pierwszym rzędzie spada cały ciężar walki o wolność i rzetelną demokrację. Zdajemy sobie sprawę, że wszelka „nielegalszczyzna” utrudnia proces demokracji, ale nie mamy przed sobą innego wyboru. Spodziewaliśmy się, że partia rozsądną polityką wypośrodkuje margines bezpiecznej wolności pomiędzy groźbą interwencji a naporem społeczeństwa. Niestety straszak interwencji służy przede wszystkim jako generalny argument do zwalczania najbardziej uzasadnionych żądań wolnościowych.
W kraju, w którym istnieje cenzura, nie ma potrzeby zamykać pism opozycyjnych. W przypadku „Po prostu” chodziło nie o zamknięcie pisma, lecz o rozbicie grupy, która miała szansę stać się w przyszłości ośrodkiem krystalizacyjnym odrodzonej myśli socjalistycznej. Nigdy nie było i nie jest naszym celem zaognianie stosunków polsko-rosyjskich. Nie tracimy nadziei, że przyjdzie chwila, kiedy Rosja zechce oprzeć się nie na satelitach i agentach, lecz na sojusznikach i przyjaciołach. Wysuwając już przed paru laty koncepcję neutralizacji i ewakuacji wojsk sowieckich i amerykańskich z Europy Środkowowschodniej — spotkaliśmy się początkowo z tą samą nieufnością i konserwatyzmem w myśleniu na Zachodzie. Koncepcja ta jednak się przyjmuje, została przede wszystkim podtrzymana przez lewicę europejską z labourzystami na czele i dziś coraz więcej realistów politycznych i ludzi naprawdę dobrej woli, szukających wyjścia z impasu światowego bez katastrofy wojennej — do niej dołącza.
Wierzymy, że tego typu rozwiązanie wpłynęłoby wydatnie na poprawę stosunków między narodami polskim i rosyjskim. Ale komunistyczne sfery, rządzące w Polsce, są przeciwne temu projektowi, bo realizacja tej koncepcji wyraziłaby się zmniejszeniem bezpośrednich wpływów sowieckich, a tym samym straszak interwencji — ten najbardziej wszechmocny i wszechstronny instrument polityczny — jednego dnia straciłby wszelki sens. Tak w tej sprawie, jak i w sprawie Rad Robotniczych czy innych form samorządu społecznego i w ogóle w każdej sprawie — jedynym kryterium polityki Polski Ludowej jest nadal interes partii i racja stanu partii, a nie Polski. Dając wyraz naszej wierze w możliwość ewolucyjnej zmiany i poprawę warunków w kraju — nie rozumieliśmy przez to, że któregoś dnia komuniści odejdą od komunizmu. Sądziliśmy natomiast, że komuniści, wykorzystując wyjątkową sytuację, zechcą zamienić ów przywilej geopolityczny, stanowiący fundament ich egzystencji, na autentyczne zaufanie i solidarne poparcie narodu.
Droga do tego celu wiodła poprzez demokratyzację — poprzez poszerzanie marginesu wolności — poprzez budowę społecznego i gospodarczego modelu ustrojowego, który czyniłby zadość aspiracjom nie tylko parusettysięcznej partii komunistycznej, ale i pozostałej dwudziestoośmiomilionowej reszcie polskiego społeczeństwa. Komuniści polscy mieli przed sobą dosłownie dziejową szansę wykazania światu, że potrafią przewodzić demokratycznemu społeczeństwu w oparciu o demokratyczne metody i instytucje. Mieli szansę podważyć tezę — uznaną za pewnik przez setki milionów ludzi na Zachodzie — a mianowicie, że z komunistami nie można współpracować, a można ich tylko zwalczać. Całe zainteresowanie „polskim eksperymentem” sprowadza się de facto do tego problemu. Dziejową szansę miał „polski eksperyment” przede wszystkim w bloku sowieckim i w Azji. Ile narodów, żyjących w po- czuciu zupełnej beznadziei, nagle z Polską zaczęło wiązać swoją przyszłość. Co zrobiono, by te — w tej chwili nikłe — odruchy wykorzystać do współpracy? Tchórzostwo, prowincjonalizm, schlebianie tępemu szowinizmowi — kazało nadal ograniczać się jedynie do drętwych „dekad przyjaźni”. Co dano, co próbowano dać młodzieży niemieckiej, czeskiej czy ukraińskiej, by wziąć pierwsze z brzegu przykłady? Jesteśmy realistami i nawet „Trybuna Ludu” przyznaje nam trzeźwość w ocenach sytuacji polskiej. Toteż nie domagaliśmy się całkowicie wolnych wyborów w obecnych warunkach. Ale demokratyzację i uspołecznienie można przeprowadzić i bez pełnych wolnych wyborów. Między wyborami i restauracją parlamentaryzmu a represjami prasowymi jest wielka różnica. Między wyborami a pacyfikowaniem demonstracji studenckich pałkami policji — jest różnica nie mniejsza. Co innego domagać się wyborów, a co innego domagać się skasowania hańbiącego embarga na polskie zagraniczne wydawnictwa naukowe i literackie. W obecnej sytuacji Polska nie może być jeszcze, niestety, w pełni krajem demokratycznym — ale już nie musi być totalistycznym ciemnogrodem, gdzie nie dopuszcza się studium o Puszkinie wybitnego rusycysty — tylko dlatego, że zostało ono napisane i wydane w Ameryce.
Nie ulega dla nas wątpliwości, że hamowanie demokratyzacji, zwężanie sfery wolności, cenzury, konfiskaty, a ostatnio aresztowania — to wszystko w 80%  nie  jest dyktowane obawą przed interwencją sowiecką, ale względami partyjnymi. Partia czuje się zbyt słaba i wewnętrznie rozbita i dlatego wraca do metod policyjnych. I w tym miejscu komuniści wstępują w orbitę błędnego koła. Metody policyjno-administracyjnego przymusu partii nie wzmocnią, wzmocnią natomiast i skonsolidują opozycję, pogłębią rozczarowanie, zwiększą ogólną niechęć i marazm.
Mimo że „Trybuna Ludu” podjęła przeciw nam świętą wojnę — nie wpływa to w niczym na nasz stosunek do Kraju i do Władysława Gomułki. Jesteśmy zawsze gotowi popierać każdą sprawę, która leży w interesie Polski. Pozostajemy nadal przekonani, że jest rzeczą możliwą, w oparciu o Październik, budować postępowy, społecznie sprawiedliwy i coraz pełniej demokratyczny ustrój społeczny w Polsce. Zdajemy sobie sprawę i z tego, że dla władz Polski ludowej jesteśmy niewygodni. Ale dlaczego w walce przeciwko „Kulturze” uciekać się do prostackich kłamstw? „Trybuna Ludu” w omawianym artykule pisze m.in.: „...nad naszą granicą, wzdłuż Odry i Nysy, stałyby dywizje odwetowego Wehrmachtu; Te dywizje — to pierwszy punkt programu budowy «demokratycznego socjalizmu» w wyda niu pana Mieroszewskiego”
To są zdania jakby żywcem wycięte z taśmy bierutowej propagandy: emigracja w sojuszu z odwetowym Wehrmachtem szykuje się do osadzenia w Polsce kapitalistów i reakcjonistów. Czy naprawdę redakcja „Trybuny Ludu” uważa wszystkich swych krajowych czytelników za idiotów? Największe zagrożenie Ziem Odzyskanych to nie Wehrmacht, który się jeszcze nie narodził, ale zbrodnicze zaniedbanie tych Ziem, które są dziś większą pustynią niż w roku 1948. Proponujemy, by Gomułka, który zna przecież ten problem, odwiedził obecnie, po latach, Ziemie Zachodnie i wyciągnął ze swej podróży odpowiednie wnioski. I wreszcie ostatnie nieporozumienie. Nie dobijamy się o debit dla „Kultury”. Walczymy jedynie o normalizację stosunków i w związku z tym o zniesienie embarga na periodyki i wydawnictwa emigracyjne. „Kultura” — tak jak docierała do Kraju za Bieruta — tak i dociera i b ę d z i e  d o c i e r a ć za Gomułki. Popularność i pozycja „Kultury” w Polsce nie zrodziły się przecież z powietrza. Nielegalszczyznę — powtarzamy raz jeszcze — uważamy za niebezpieczną dla demokratyzacji. Niestety władze partyjne zmuszają do tej drogi nie tylko nas, ale wszystkie ideowo wartościowe i niezależne ugrupowania w Kraju, nie wyłączając najwartościowszych kół młodzieży.
Emigracji nie da się zredukować do poczciwej „Polonii”, wysyłającej paczki i dostarczającej dewiz. Wydawać by się mogło, że nikt nie jest bardziej powołany do trafnej oceny politycznej możliwości emigracji jak marksiści, którzy winni mieć żywo w pamięci rolę, jaką odegrały emigracyjne, lewicowe koła i związki. Prasa rosyjska sprzed pierwszej wojny światowej roiła się od kpin z „kawiarnianych polityków” i „emigracyjnych kibiców”. A przecież z genewskich kawiarni wyszła rewolucja październikowa...
Inna jest nasza rola i inne nasze perspektywy. Niemniej jednak zadanie nasze pojmujemy a m b i t n i e. Jesteśmy za socjalizmem i demokracją, za postępem i wolnością. Nikt nas nie przekona, że to są pojęcia przeciwstawne. Wiemy, że podobnie myślą tysiące Polaków w Kraju. Będziemy mówić za tych, którym konfiskują artykuły i likwidują pisma, za tych, którym zamykają usta gazem łzawiącym, za tych — którzy ucichli w obawie przed prześladowaniem. Będziemy walczyć wolnym słowem w imieniu zmuszanej coraz bardziej do milczenia polskiej niezależnej myśli.
REDAKTOR
List na papierze biblijnym wysyłany do Polski jesienią 1957 r.

 

К НАЧАЛУ »