NEWSLETTER INSTYTUTU LITERACKIEGO
I FUNDACJI KULTURY PARYSKIEJ CZERWIEC 2026
PÓŁ WIEKU OD ŚMIERCI JULIUSZA MIEROSZEWSKIEGO
21 czerwca minie pięćdziesiąt lat od śmierci Juliusza Mieroszewskiego, jednego z najwybitniejszych polskich pisarzy politycznych XX w., najbliższego współpracownika Jerzego Giedroycia.
Przypominamy artykuły, wspomnienia i pierwsze póby podsumowania twórczości, które ukazały się krótko po Jego śmierci. Pożegnanie Redakcji opublikowane w „Kulturze” nr 7/346-8/347 w 1976r. Zygmunt Ossowski, Mieroszewskiemu w hołdzie z Kraju„Kultura” 1976, nr 9/348 Zbigniew Byrski, O publicystyce Juliusza Mieroszewskiego „Kultura” 1976, nr 9/348 Włodzimierz Mart, O esejach Juliusza Mieroszewskiego „Kultura” 1978, nr 10/373
Zachęcamy do lektury wybranych artykułów publikowanych w Kulturze.
Udostępniamy wszystkie tomy Jego autorstwa, wydane w Instytucie Literackim, oraz teksty, zebrane w antologiach w serii „W kręgu paryskiej Kultury”.
W PORTALU Zasoby naszej Biblioteczki wzbogaciły się o trzy tomy dzieła Mam na Pana nowy zamach. To monumentalna edycja korespondencji Jerzego Giedroycia z badaczami przeszłości i jej bohaterami. Została przygotowana w ramach projektu Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki „Jerzy Giedroyc, historycy i świadkowie historii”. Autorami są łódzcy historycy Sławomir M. Nowinowski i Rafał Stobiecki, od wielu lat zajmujący się badaniami dziedzictwa Instytutu Literackiego. W Biblioteczce znalazł się wybór listów Józefa Czapskiego, pisanych w latach 80. ubiegłego wieku, do Janusza Marciniaka, artysty, malarza, krytyka sztuki i dydaktyka Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu. W dziale Archiwalia na nowo udostępniamy kolejne dwie agendy Henryka Giedroycia z lat 1952 i 1953
Przy okazji przypominamy, że wszystkie dotychczas zdigitalizowane i opracowane notesy - Jerzego i Henryka Giedroyciów są TUTAJ.
NOWE KSIĄŻKI Nakładem Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego we Wrocławiu ukazał się tom Jana NowinowskiegoBelgrad Maisons – Laffitte. Połączenie sezonowe. Jerzy Giedroyc wobec Jugosławii 1947-2000. Jest to pierwsze opracowanie relacji Jerzego Giedroycia i środowiska paryskiej „Kultury” z Jugosławią. Jan Nowinowski pokazuje mało znany fragment historii Instytutu Literackiego — od fascynacji Titą i jugosłowiańskim modelem komunizmu, przez kontakty z bałkańskimi dysydentami, aż po krytykę Miloševicia. To opowieść o polityce, ideach, emigracji i Europie XX wieku, obejmująca okres od dojścia Tity do władzy po upadek reżimu Miloševicia. Książka jest rozszerzoną wersją pracy magisterskiej, nagrodzonej w zeszłym roku w Konkursie im. Wojciecha Sikory.
Nakładem Muzeum Narodowego w Krakowie ukazał się album Richarda AeschlimannaChwile dzielone z Czapskim. To pierwsza polska edycja tomu, który ukazał się w Lozannie w 2010 roku. Autor opowiada o swojej długoletniej przyjaźni z Józefem Czapskim, tom zawiera listy, fotografie z rodzinnego archwium i wiele reprodukcji obrazów.
Nakładem Wydawnictwa Uniwersytetu Łódzkiego, w serii Jerzy Giedroyc i... ukazał się tom listów Redaktora z Zofią i Zygmuntem Hertzami z lat 1943-1981 w opracowaniu Kamili Łabno-Hajduk i Sławomira M. Nowinowskiego.
W księgarni internetowej WUŁ prócz wersji papierowej, dostępny jest też e-book. Na kanale YT Centrum Jerzego Giedorycia można obejrzeć rozmowę ze Sławomirem Nowinowskim na temat pracy przy tej korespondencji
. Nakładem Narodowego Centrum Kultury ukazał się tom „Czapski - rówieśnik XX wieku”. przygotowany z okazji 130. urodzin artysty. Publikacja ukazuje się w serii „Jubileusze”. To zbiór esejów i rozmów, pod redakcją Pawła Rodaka.
Nakładem warszawskiej Galerii aTak ukazał się album Czapski – człowiek na podobieństwo swego dzieła. Album zawiera tekst Muriellle Gagnebin oraz liczne prace plastyczne z kolekcji Krzysztofa Musiała i Grzegorza Przewłockiego oraz zdjęcia. Książka jest do kupienia na stronie Galerii aTak. Tom zawiera teksty w trzech językach: polskim, francuskim i angielskim. Tekst wprowadzający Krzysztofa Musiała - pomysłodawcy, kolekcjonera i właściciela Galerii aTAK. Najnowszy zeszyt kwartalnika Konteksty (2026/1 (352) pt. Ścieżki Pogranicza jest poświęcony 35-letniej historii i działalności Ośrodka „Pogranicze – sztuk, kultur, narodów” działającego w Sejnach.
Znajdziemy w nim m.in. opracowanie Magdaleny Brodackiej-DwojakOd Paryża do Sejn. o korespondencji Jerzego Giedroycia i twórcy Pogranicza Krzysztofa Czyżewskiego, laureata Nagrody „Kultury” za rok 1996.
Część tekstów jest dostępna za darmo on-line
Wydawnictwo Ossolineum zapowiedziało nowe wydanie listów Jerzego Giedroycia z Janem Nowakiem-Jeziorańskim. Tom ma obejmować całość korespondencji z lat 1949–2000 w opracowaniu Rafała Habielskiego. Poprzednia edycja listów ukazała się w 2001 r i obejmowała lata 1952-1998.
SPOTKANIE W BELGRADZIE Instytut Polski w Belgradzie zaprasza na otwarcie wystawy „Słowo przeciw zniewoleniu”, poświęconej działalności Instytutu Literackiego oraz „Kulturze”. Wydarzenie rozpocznie się 16 czerwca o godzinie 18:00 w Evropska kuća Beograd (Europejski Dom w Belgradzie). Po otwarciu odbędzie się dyskusja na temat dziedzictwa Redaktora oraz o aktualności jego wizji we współczesnej Europie. W rozmowie udział wezmą:
• Anna Bernhardt – prezes Stowarzyszenia Instytut Literacki „Kultura”.
• Sławomir Nowinowski – historyk, profesor Uniwersytetu Łódzkiego, kierownik Centrum Jerzego Giedroycia.
• Vladimir Todić – serbski historyk i politolog mieszkający w Warszawie.
• spotkanie poprowadzi Ivan Milenković – filozof, krytyk literacki i tłumacz.
Wystawa oraz towarzyszący jej katalog zostały przygotowane w językach serbskim i angielskim, dostępne będą również publikacje poświęcone „Kulturze” w języku serbskim. Wstęp wolny.
WYSTAWY W Kordegardzie czynna jest wystawa Południk 21. Czapski – Kozera. Na wystawie zestawiono prace Józefa Czapskiego i Grzegorza Kozery, stypendysty Narodowego Centrum Kultury. Zamiarem jest pokazanie dialogu między twórczością Czapskiego a jej współczesną interpretacją. Wystawa będzie czynna do 14 czerwca.
W warszawskiej galerii aTak - ul. Mazowiecka 11/38 - czynna jest wystawa Uchwycić życie, zestawiająca szkice, rysunki i obrazy Zbysława Marka Maciejewskiego z podobnymi pracami Józefa Czapskiego. Wystawie - będzie czynna do 26 września - towarzyszy katalog, do kupienia na stronie galerii aTak.
Muzeum Archidiecezji Warszawskiej - ul. Dziekania 1 - zapowiada wystawę pt. Ludzkość - rysunki i obrazy Józefa Czapskiego ze zbiorów własnych. Wystawa ma być czynna od 12 czerwca.
W ogrodzie Biblioteki Wojewódzkiej w Krakowie przy ul. Rajskiej (od strony parku Wisławy Szymborskiej) otwarto wystawę rzeźb Karola Badyny. Wśród rzeźb przedstawiających pisarzy i wydawców można oglądać popiersia Jerzego Giedroycia, Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Czesława Miłosza, Witolda Gombrowicza I józefa Czapskiego. Wystawa będzie czynna do 22 listopada.
Podczas Festiwalu Kultury Polskiej Szkoły w Oksfordzie jest pokazywana nasza wystawa „Jerzy Giedroyc i jego dzieło”. Więcej o wydarzeniu TUTAJ
Polski Instytut Naukowy w Ameryce zaprasza do Lublina na swój 10. Światowy Kongres. Odbędzie się on w dniach 12–14 czerwca w Instytucie Nauk o Komunikacji Społecznej i Mediach UMCS. W ramach kongresu będzie można obejrzeć wystawę poświęconą historii Instytutu Literackiego w Paryżu. Cały program kongresu jest TUTAJ
WYRÓŻNIENIE PTWK W 66. Konkursie Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek na najpiękniejsze polskie książki, które ukazały się w 2025 r. tom Autobiografia na cztery ręce otrzymał wyróżnienie. Koncepcja wydania i nadzór: Andrzej Peciak, koncepcja graficzna, projekt i opracowanie typograficzne: Krzysztof Rumowski; skład i przygotowanie do druku: Amadeusz Targoński; wydawca: Instytut Europy Środkowej, współwydawca: Instytut Literacki Kultura; druk i oprawa: Drukarnia AKAPIT, Lublin. Ponadto Krzysztof Rumowski otrzymał nagrodę honorową Towarzystwa Bibliofilów Polskich. Uroczyste ogłoszenie nagród i wyróżnień odbyło się odczas Międzynarodowych Targów Książki w Warszawie.
X. EDYCJA KONKURSU IM. WOJCIECHA SIKORY Trwa X. Edycja Konkursu Stowarzyszenia Instytut Literacki Kultura i Fundacji Kultury Paryskiej im. Wojciecha Sikory na najlepsze prace doktorskie i magisterskie, związane tematycznie z historią i dorobkiem Instytutu Literackiego w Paryżu. Autorów prac bardzo zachęcamy do wzięcia udziału, opiekunów naukowych i wszystkich, którym leży na sercu rozwój badań nad historią Instytutu Literackiego prosimy o jak najszersze udostępnianie informacji o Konkursie. Prace obronione w latach 2025-2026 mogą być nadsyłane do końca 2026 roku. Regulamin konkursu znajduję się TUTAJ
JAK DOJECHAĆ
W Maisons-Laffitte zatrzymują się pociągi linii RER A (np. z Châtelet–Les Halles) i linii L (z dworca Saint-Lazare). Rozkłady jazdy oraz aktualną sytuację (remonty, awarie, strajki) można sprawdzić na stronie ratp.fr.
Ze stacji do domu Instytutu można podjechać autobusem linii 6 lub 2 (trzeba wysiąść na przystanku Rue de Romilly). Z dworca idzie się ok.15-20 min. Adres: 91 av. de Poissy, Le Mesnil-le-Roi. Tel. +33 1 30 71 72 49.
Dom można zwiedzać codziennie (prócz weekendów) w g.10.30 -12.30 i od 14-17. koniecznie po wcześniejszym umówieniu wizyty.
NASZE PROJEKTY
Stowarzyszenie Instytut Literacki Kultura uzyskało dofinansowanie ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu rządowego Wspieranie Archiwów, Bibliotek i Muzeów poza Krajem 2026 na zadanie pn. Instytut Literacki KULTURA - opieka i popularyzacja zbiorów. W ramach zadania realizowane będą m.in.: działania z zakresu konserwacji i zabezpieczenia zbiorów, digitalizacji, prace wydawnicze oraz udostępniania zbiorów w portalu www.kulturaparyska.com.
Całkowita wartość projektu: 1 182 500,00 zł
Całkowita kwota dofinansowania: 1 182 500,00 zł
Fundacja Kultury Paryskiej uzyskała dofinansowani z Kancelarii Senatu kwocie 200 000 zł na realizację zadania publicznego pn.: Wybrane działania programowe Instytutu Literackiego KULTURA w 2026 r.. Projekt finansowany jest w ramach Konkursu Senat-Polonia 2026 dotyczącego opieki nad Polonią i Polakami za granicą i obejmie m.in. działania wydawnicze, digitalizację oraz działania
promocyjno-informacyjne.
Całkowita wartość projektu: 215 500 zł
Całkowita kwota dofinansowania: 200 000 zł
WSPIERAJ KULTURĘ!
Nieustająco przypominamy, że poprzez stronę główną naszego portalu, za pomocą klawisza Wpłać na „Kulturę” można zasilić budżet Fundacji Kultury Paryskiej.
Mechanizm Przelewy 24 jest prosty w obsłudze, wpłat można dokonywać przelewem, Blikiem lub kartami płatniczymi.
Apelujemy o datki, które zostaną przeznaczone na opiekę i rozwój naszego archiwum. Regulamin przekazywania i przyjmowania darowizn przez Fundację Kultury Paryskiej
KONTO FUNDACJI KULTURY PARYSKIEJ I ADRES
mBank: 52114020040000360279150389
adres siedziby: FUNDACJA KULTURY PARYSKIEJ
ul. Henryka Siemiradzkiego 21/1
31-137 Kraków
W razie pytań prosimy o kontakt: kultura@kultura.fr
RODO
Fundacja Kultury Paryskiej jest administratorem Państwa danych osobowych wykorzystywanych w celu przesyłania niniejszego newslettera.
Pełna informacja RODO znajduje się na kulturaparyska.com, w zakładkach: Regulamin Polityka bezpieczeństwa Klauzula informacyjna dla Użytkownika
Nakładem Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego we Wrocławiu ukazał się tom Jana Nowinowskiego Belgrad Maisons – Laffitte. Połączenie sezonowe. Jerzy Giedroyc wobec Jugosławii 1947-2000. Jest to pierwsze opracowanie relacji Jerzego Giedroycia i środowiska paryskiej „Kultury” z Jugosławią. Jan Nowinowski pokazuje mało znany fragment historii Instytutu Literackiego — od fascynacji Titą i jugosłowiańskim modelem komunizmu, przez kontakty z bałkańskimi dysydentami, aż po krytykę Miloševicia. To opowieść o polityce, ideach, emigracji i Europie XX wieku, obejmująca okres od dojścia Tity do władzy po upadek reżimu Miloševicia. Książka jest rozszerzoną wersją pracy magisterskiej, nagrodzonej w zeszłym roku w Konkursie im. Wojciecha Sikory. 
Nakładem Muzeum Narodowego w Krakowie ukazał się album Richarda Aeschlimanna Chwile dzielone z Czapskim. To pierwsza polska edycja tomu, który ukazał się w Lozannie w 2010 roku. Autor opowiada o swojej długoletniej przyjaźni z Józefem Czapskim, tom zawiera listy, fotografie z rodzinnego archwium i wiele reprodukcji obrazów.
Nakładem Wydawnictwa Uniwersytetu Łódzkiego, w serii Jerzy Giedroyc i... ukazał się tom listów Redaktora z Zofią i Zygmuntem Hertzami z lat 1943-1981 w opracowaniu Kamili Łabno-Hajduk i Sławomira M. Nowinowskiego.
Nakładem Narodowego Centrum Kultury ukazał się tom „Czapski - rówieśnik XX wieku”. przygotowany z okazji 130. urodzin artysty. Publikacja ukazuje się w serii „Jubileusze”. To zbiór esejów i rozmów, pod redakcją Pawła Rodaka.
Nakładem warszawskiej Galerii aTak ukazał się album Czapski – człowiek na podobieństwo swego dzieła. Album zawiera tekst Muriellle Gagnebin oraz liczne prace plastyczne z kolekcji Krzysztofa Musiała i Grzegorza Przewłockiego oraz zdjęcia. Książka jest 
Najnowszy zeszyt kwartalnika Konteksty (2026/1 (352) pt. Ścieżki Pogranicza jest poświęcony 35-letniej historii i działalności Ośrodka „Pogranicze – sztuk, kultur, narodów” działającego w Sejnach.
Wydawnictwo Ossolineum zapowiedziało nowe wydanie listów Jerzego Giedroycia z Janem Nowakiem-Jeziorańskim. Tom ma obejmować całość korespondencji z lat 1949–2000 w opracowaniu Rafała Habielskiego. Poprzednia edycja listów ukazała się w 2001 r i obejmowała lata 1952-1998.
W 66. Konkursie Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek na najpiękniejsze polskie książki, które ukazały się w 2025 r. tom Autobiografia na cztery ręce otrzymał wyróżnienie. Koncepcja wydania i nadzór: Andrzej Peciak, koncepcja graficzna, projekt i opracowanie typograficzne: Krzysztof Rumowski; skład i przygotowanie do druku: Amadeusz Targoński; wydawca: Instytut Europy Środkowej, współwydawca: Instytut Literacki Kultura; druk i oprawa: Drukarnia AKAPIT, Lublin. Ponadto Krzysztof Rumowski otrzymał nagrodę honorową Towarzystwa Bibliofilów Polskich.
ą i obejmie m.in. działania wydawnicze, digitalizację oraz działania