STYCZEŃ
Senat Rzeczypospolitej Polskiej patronem 2026 roku ogłosił Jerzego Giedroycia, a Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uhonorował w ten sam sposób Józefa Czapskiego. W roku 2026 będziemy obchodzić również 120 rocznicę urodzin Redaktora, 130 rocznicę urodzin Józefa Czapskiego i 80 rocznicę powstania Instytutu Literackiego. Nie sposób pominąć również okrągłych rocznic przypadających w tym roku: 120 urodzin i półwiecze od śmierci Juliusza Mieroszewskiego.
- 3 stycznia zmarł prof. Andrzej Paczkowski. Był wybitnym znawcą historii II Rzeczpospolitej i PRL, współtworzył metodę badania epoki komunizmu w Polsce. Napisał wiele książek, które stanowią arcyważny dorobek badawczy. Współpracował z opozycją demokratyczną w PRL, pisywał dla podziemia, bywał kurierem i zaopatrzeniowcem podziemnych wydawnictw. Od 1990 r. współtworzył wolną naukę historyczną w Instytucie Studiów Politycznych PAN i stworzył Zakład Najnowszej Historii Politycznej, był nauczycielem wielu wybitnych historyków. Był autorem Kultury i Zeszytów Historycznych i laureatem nagrody im. Juliusza Mieroszewskiego za rok 1995.
- W ramach projektu edukacyjnego Freedom of Speech Beyond Borders, realizowanego przez Europejską Sieć Pamięć i Solidarność gościliśmy w Laficie grupę studentów i młodych profesjonalistów z różnych krajów Europy. Podczas kilkudniowego pobytu uczestnicy rozmawiali m.in. o odpowiedzialności słowa, strategiach omijania cenzury i znaczeniu niezależnych kanałów komunikacji.
- 6 stycznia w Maisons-Laffitte doszło do podpisania umowy między Polskim Radiem a Stowarzyszenie Instytut Literacki Kultura. Na jej mocy instytucja przekaże nadawcy do digitalizacji zbiór tysięcy godzin zarejestrowanych, archiwalnych nagrań.
- 8 stycznia Radosław Sikorski - minister Spraw Zgranicznych RP odwiedził Instytut Literacki.
- Nakładem Więzi ukazał się drugi tom korespondencji Jerzego Giedroycia z Józefem Czapskim z lat 1949–1951. Zbiór opracował Rafał Habielski.
- W Miejskiej Bibliotece Publicznej im. Adama Mickiewicza w Lubartowie otwarto wystawę Oddech wolności - Kultura paryska w Lublinie.
LUTY
- Nakładem Wydawnictwa Próby ukazała się korespondencja Józefa Czapskiego z Wojciechem Karpińskim. Na tom skłąda się blisko 140 listów pisanych na przestrzeni niemal 30 lat.
- Decyzją jury w składzie: Bogumiła Berdychowska, Anna Bernhardt, Rafał Habielski, Rafał Stobiecki, Marek Żebrowski laureatką IX edycji konkursu im. Wojciecha Sikory na najlepszą pracę doktorską i magisterską związaną tematycznie z historią i dorobkiem Instytutu Literackiego w Paryżu została Milena Przybysz-Gralewska. Laureatka jest autorką pracy doktorskiej pt. Kościół rzymskokatolicki w koncepcjach i działaniach paryskiej „Kultury” (1976–2000) obronionej w 2025 r. na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Łódzkiego pod kierunkiem dr hab. Sławomira M. Nowinowskiego.
Jury postanowiło również przyznać nagrodę specjalną Pawło Łodynowi za pracę doktorską pt. Pojednanie ukraińsko-polskie w działalności społeczno-politycznej Bohdana Osadczuka obronioną w 2025 roku na Czerniowieckim Uniwersytecie Narodowym im. Jurija Fedkowycza pod kierunkiem G. M. Antonowicza. Pawło Łodyn od 2023 r. nieprzerwanie służy w Siłach Zbrojnych Ukrainy. Praca została przygotowana i obroniona w warunkach służby czynnej.
- 10 lutego w Pałacu Rzeczypospolitej w Warszawie odbyło się spotkanie wokół autobiografii Zdzisława Najdera „Wywrotowiec”. Tom ukazał się nakładem Karty.
- podczas Międzynarodowych Targów Książki w Wilnie została zaprezentowana Autobiografia na cztery ręce w tłumaczeniu na język litewski. Tom w przekładzie Kazysa Uscili ukazał się nakładem wileńskiego wydawnictwa Mintis.
- Nakładem lubelskiego Instytutu Europy Środkowej i Instytutu Literackiego ukazał się kolejny reprint w serii tek redakcyjnych Biblioteki Kultury. Tym razem bibliofilska edycja zawiera maszynopis Porcji Wolności autorstwa Jakuba Karpińskiego. Książka ukazała się w Instytucie Literackim w 1979 r. Obecne wydanie zostało poprzedzone przedmowami Sławomira Nowinowskiego i Krzysztofa Czyżewskiego. 20 lutego w Pałacu Rzeczypospolitej w Warszawie odbyło się spotkanie poświęcone publikacji. Udział wzięli Irena Lasota, Andrzej Czyżewski, Sławomir M. Nowinowski oraz Antoni Sułek.
- 11 lutego prof. Andrzej S.Kowalczyk wygłosił w Muzeum Literatury wykład pt Jerzy Giedroyc w kulturze i polityce polskiej XX wieku.
- 13 lutego dom Instytutu Literackiego odwiedziła Marta Cieńkowska - minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
MARZEC
- 5 marca w Bibliotece Polskiej w Paryżu pokazano film dokumentalny „Józef Czapski 1896–1993, świadek wieku” w reżyserii Andrzeja Wolskiego. Po projekcji odbyła się debata z udziałem m.in. reżysera i Agnieszki Holland.
- Nakładem Instytutu Europy Środkowej, w serii Biblioteka IEŚ, ukazał się esej Jana Józefa Lipskiego „Dwie ojczyzny, dwa patriotyzmy” ze wstępem Jarosława Kurskiego. Tekst został opublikowany na łamach „Kultury” w numerze 10/409 z 1981 r., i był przedrukiem za NOW-ą z czerwca 1981 r. Tekst do dziś pozostaje jednym z najważniejszych głosów w debacie o polskiej tożsamości, odpowiedzialności i ksztalcie patriotyzmu.
- W dniach 16 i 17 marca w paryskim Centrum Badań Europejskich i Eurazjatyckich (CREE) (Inalco) odbyła się konferencja Poetyka a figury wolności i egzystencji w literaturze, sztuce i myśli polskiej XIX–XXI w.
W programie m.in.:
- Violetta Wejs-Milewska (Uniwersytet w Białymstoku): Pojęcie wolności w artykułach prasowych i korespondencji polskiej emigracji w XX wieku.
- Włodzimierz Bolecki (IBL PAN, Warszawa): Gustaw Herling-Grudziński: wygnanie jako przestrzeń wolności i doświadczenia egzystencjalnego.
- Olaf Krysowski (Uniwersytet Warszawski): Podróż jako doświadczenie egzystencjalne w twórczości eseistycznej Czesława Miłosza.
- Anna Jamrozek-Sowa (Uniwersytet Rzeszowski): Zofia Romanowiczowa: wolność w obozie i po nim. Pisanie, relacja, afekt.
- Anne Kasprzack (Inalco, doktorantka): Przestrzenie wygnania i wolności wewnętrznej: Bobkowski i Herling-Grudziński.
- Marek Kornat (Instytut Historii PAN): Wokół myśli zniewolonej Czesława Miłosza. Komentarze i refleksje polskich pisarzy i intelektualistów.
- 18 marca w Bibliotece Miejskiej i Wojewódzkiej im. Cypriana Norwida w Zielonej Górze prof. Iwona Hofman wygłosiła wykład pt. Jerzy Giedroyc i "Kultura" . W 80 rocznicę powstania Instytutu Literackiego w Paryżu. Wykład odbył się w ramach konwersatoriów bibliotekoznawczych.
- 18 marca nakładem Instytutu Europy Środkowej ukazał się wybór tekstów Juliusza Mieroszewskiego pt. „Materiały do refleksji”. Publikację opracował i opatrzył wstępem prof. Rafał Habielski.
W siedzibie IL podpisana została umowa o współpracy z Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, w jej ramach w październiku ma się odbyć w Gdańsku konferencja poświęcona refleksji nad doświadczeniem totalitaryzmu oraz wojny, i opis tego doświadczenia w literaturze. Punktem wyjścia będą losy i działalność Józefa Czapskiego i Jerzego Giedroycia, a także innych autorów z kręgu Kultury Paryskiej. Konferencji towarzyszyć będzie wystawa z unikatowymi artefaktami z Domu Kultury. Umowę podpisali prezeska SILK Anna Bernhardt, Zastępca Dyrektora ds. Badań i Rozwoju (MIIW) dr Janusz Marszalec. A także dr Jędrzej Piekara oraz dr Dmitriy Panto.
- 21 marca dom Instytutu Literackiego odwiedzili uczniowie Szkoły Polskiej w Strasburgu.
- 23 marca dom Instytutu Literackiego odwiedzili ambasadorzy przy UNESCO z krajów Trójkąta Weimarskiego - Polski, Francji i Niemiec.
- 24 marca w warszawskim Teatrze Polskim odbyło się spotkanie poświęcone Janowi Józefowi Lipskiemu i jego esejowi „Dwie ojczyzny, dwa patriotyzmy”.
- 26 marca w warszawskim Muzeum Literatury odbyło się spotkanie poświęcone dwutomowemu wydaniu Laficka szkoła eseju (t. 1: 1947–1959, t. 2: 1959–2000). O eseistach z kręgu paryskiej „Kultury” rozmawiali Agnieszka Papieska i prof. Andrzej Stanisław Kowalczyk, autor antologii.
KWIECIEŃ
- Wydawnictwo KUL wydało tom Piętno obcości. Szkice o literaturze emigracyjnej, autorstwa Pawła Panasa.
- Nakładem Wydawnictwa UMCS, w osiemdziesiątą rocznicę ukazania się drukiem w Rzymie pierwszej książki Gustawa Herlinga-Grudzińskiego Żywi i umarli. ukazało się bibliofilskie, polsko-włoskie wydanie: Trzy opowiadania neapolitańskie: Most. Cud. Pierścień / Tre recconti napoletani: Il Ponte. Il miracolo. L'anello. Wydano w nakładzie 400 egz.
- W ogrodzie Biblioteki Wojewódzkiej w Krakowie przy ul. Rajskiej (od strony parku Wisławy Szymborskiej) otwarto wystawę rzeźb Karola Badyny. Wśród rzeźb przedstawiających pisarzy i wydawców można było oglądać popiersia Jerzego Giedroycia, Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Czesława Miłosza, Witolda Gombrowicza i Józefa Czapskiego.
- 20 kwietnia w Senacie RP, w ramach Roku Jerzego Giedroycia odbyła się konferencja Dorobek intelektualny Instytutu Literackiego w Paryżu. Nagranie całego wydarzenia na stronie Senatu RP:
część 1 https://av8.senat.pl/11konfINNE2604201 część 2 https://av8.senat.pl/11konfINNE2604202
- Nakładem Wydawnictwa Uniwersytetu Łódzkiego, w serii Jerzy Giedroyc i... ukazał się tom listów Redaktora z Zofią i Zygmuntem Hertzami z lat 1943-1981 (e-book) w opracowaniu Kamili Łabno-Hajduk i Sławomira M. Nowinowskiego.
- 28 kwietnia w Wilnie obyły się uroczystości związane ze 120. rocznicą urodzin Jerzego Giedroycia oraz 80-lecia Instytutu Literackiego. Na Skwerze im. Jerzego Giedroycia otwarto wystawę „Jerzy Giedroyc – twórca geografii wolności”, w Domu Sygnatariuszy odbyła się międzynarodowa konferencja „Czy dziedzictwo polityczne Jerzego Giedroycia jest nadal aktualne?”. Nagrodę Polskiego Forum im. Jerzego Giedroycia otrzymała prof. Tamara Bairasauskaite, a nagrodą specjalną został uhonorowany Andrzej Poczobut. Organizatorami obchodów były Instytut Badań i Innowacji w Edukacji „InBetween” oraz Forum Dialogu i Współpracy im. Jerzego Giedroycia.
MAJ
- 5 maja w Bibliotece Polskiej w Paryżu odbyło się spotkanie Czapski, un homme à l’image de son oeuvre z udziałem Murielle Gagnebin i Pawła Rodaka.
- 5 maja w Żydowskim Instytucie Historycznym im. Emanuela Ringelbluma odbyło się seminarium naukowe Problematyka żydowska na łamach „Kultury”, które prowadzila prof. Iwona Hofman.
- 12-13 maja w Łodzi odbyła się kolejna edycja „Rozmów o Kulturze...". Tematem przewodnim była polityka historyczna i aktualność idei Jerzego Giedroycia. Konferencję - jak co roku - zorganizowały Centrum Jerzego Giedroycia wraz ze Stowarzyszeniem Instytut Literacki Kultura oraz Wydawnictwem Uniwersytetu Łódzkiego.
- 19 maja w ramach cyklu prelekcji na temat historii Instytutu Literackiego Księgarnia Polska w Paryżu odbyło się spotkanie „Wszechświat poetycki: Czesław Miłosz, Wacław Iwaniuk, Zbigniew Herbert i Andrzej Busza”. Gośćmi byli Anna Saignes i Jan Fellerer. Prowadzenie: Brigitte Gautier.
- 22 maja w Pallotyńskim Centre du Dialogue odbyło się spotkanie: Jerzy Giedroyc i Józef Sadzik. Paryska „Kultura”. Gośćmi byli Anna Bernhardt, prezes Stowarzyszenia Instytut Literacki Kultura i prof. Rafał Habielski. Teksty o ludziach „Kultury” zaprezentował Wiesław Komasa. Spotkanie prowadziła Monika Florek-Mostowska z Pallotyńskiej Fundacji Misyjnej Salvatti.
