ROK JUBILEUSZOWY

Rok 2026 został ogłoszony przez Senat RP Rokiem Jerzego Giedroycia, zaś Sejm RP uświetnił w ten sam sposób Józefa Czapskiego. Przypominamy, że w roku 2026 będziemy obchodzić 120. rocznicę urodzin Jerzego Giedroycia, 130. rocznicę urodzin Józefa Czapskiego ale i 80. rocznicę powstania Instytutu Literackiego. Nie sposób pominąć również okrągłych rocznic przypadających w tym roku: 120. urodzin i 50. śmierci Juliusza Mieroszewskiego, jednego z najważniejszych ludzi Instytutu Literackiego. 

Przez najbliższy rok, w całym kraju (i nie tylko) odbywać się będą konferencje naukowe, wystawy i inne wydarzenia, powstanie wiele wydawnictw przypominających te postaci, ich wkład w polską myśl polityczną, w historię Polski, w naszą literaturę i sztukę. W wielu wydarzeniach będziemy uczestniczyć, wiele będziemy współorganizować. O wszystkich będziemy informować na bieżąco, gdy kalendarz obchodów będzie znany i potwierdzony.

Prosimy też organizatorów mniejszych i większych inicjatyw rocznicowych, o których nie wiemy, o informowanie nas o nich, najlepiej pisząc na adres kultura@kultura.fr. Będziemy bardzo wdzięczni!

ZMARŁ ANDRZEJ PACZKOWSKI









































3 stycznia 2026 r. zmarł prof. Andrzej Paczkowski. Przyjaciel Instytutu Literackiego, autor Kultury i Zeszytów Historycznych. Był wybitnym historykiem i pedagogiem. Znawcą historii II Rzeczpospolitej i PRL, autorem wielu książek. Współpracował z opozycją demokratyczną w PRL, był kurierem i zaopatrzeniowcem podziemnych wydawnictw. W 1996 roku został laureatem nagrody im. Juliusza Mieroszewskiego (za rok 1995). Laudację napisał wtedy Andrzej Friszke.  

Na fot. prof. Andrzej Paczkowski (w środku, w marynarce), pośród historyków, archiwistów i pracowników IL. Maisons-Laffitte, wrzesień 2014 r. fot. Stanisław Mancewicz.

KOLEJNY TOM TEKI REDAKCYJNEJ 





Nakładem lubelskiego Instytutu Europy Środkowej i Instytutu Literackiego ukazał się kolejny reprint w serii tek redakcyjnych Biblioteki Kultury. Tym razem bibliofilska edycja zawiera maszynopis Porcji Wolności autorstwa Jakuba Karpińskiego. Książka ukazała się w Instytucie Literackim w 1979 r. Obecne wydanie zostało poprzedzone przedmowami Sławomira Nowinowskiego i Krzysztofa Czyżewskiego. Tom będzie niebawem dostępny na www.ies.lublin.pl.

Nakładem Więzi ukazały się po raz pierwszy bez cenzury wspomnienia Stanisława Stempowskiego. To niezwykłe, pisane podczas okupacji dzieło człowieka, który już za życia był legendą. Ziemianin z Podola, redaktor socjalistycznego Ogniwa, czasopisma ukazującego się w Warszawie przed rewolucją 1905 r., minister w rządzie Ukraińskiej Republiki Ludowej, współtwórca ruchu wolnomularskiego w II RP, wieloletni partner Marii Dąbrowskiej i ojciec najwybitniejszego polskiego eseisty Jerzego Stempowskiego. 

W 1972 r. Jerzy Giedroyc relacjonował Czesławowi Miłoszowi w liście swoje wrażenia z lektury rękopisu „Pamiętników”: „Czegoś tak pasjonującego i pięknego dawno nie czytałem”. Rok później pisał: „Miejmy nadzieję, że ten wyjątkowy dokument wyjątkowego człowieka nie został zniszczony i że kiedyś będzie można wydać go w całości – już bez skreśleń cenzury oficjalnej i prywatnej”. Wspomnienia S. Stempowskiego wreszcie trafiają do czytelników w całości, w opracowaniui Łukasza Mikołajewskiego. 

Przypominamy, że w tym roku, nakładem wydawnictwa Austeria ukazał się piękny esej Andrzeja S. Kowalczyka pt. Etranżer. Stanisław Stempowski w świetle swoich Pamiętników. 



***

Nakładem Pracowni Badań nad Instytutem Literackim w Paryżu UMCS w serii W kręgu paryskiej ‘Kultury” ukazały się kolejne tomy:

Sztuka w paryskiej „Kulturze” w wyborze i opracowaniu Elżbiety Matyaszewskiej. (tom XXXV).

oraz

Grażyny Pomian. Komuniści i emigranci. (tom XXXIV).

 

KONKURS IM. WOJCIECHA SIKORY 

Na początku lutego poznamy laureatów IX. Edycji Konkursu Stowarzyszenia Instytut Literacki Kultura i Fundacji Kultury Paryskiej im. Wojciecha Sikory na najlepsze prace doktorskie i magisterskie, związane tematycznie z historią i dorobkiem Instytutu Literackiego w Paryżu.

Niniejszym ogłaszamy X. edycję Konkursu. 

Autorów prac magisterskich i doktorskich bardzo zachęcamy do wzięcia udziału. Opiekunów naukowych i wszystkich, którym leży na sercu rozwój badań nad historią Instytutu Literackiego prosimy o jak najszersze udostępnianie informacji o Konkursie.

Prace obronione w latach 2025-2026 mogą być nadsyłane do końca 2026 roku. Laureaci zostaną ogłoszeni w lutym 2027 r.

Z Regulaminem konkursu można się zapoznać TUTAJ.

W PORTALU

W zakładce Archiwalia na nowo pojawiły się kolejne, odczytane i opracowane agendy braci Giedroyciów. 

- Agenda Jerzego Giedroycia z 1949 - To niełatwy czas dla Jerzego Giedroycia. W agendzie 1949 często pojawiają się słupki obliczeń, listy wydatków, kwoty długu. A między nimi informacje o akcjach: np. o koncertach pianisty Witolda Małcużyńskiego, który dochód z nich przekazał na rzecz Instytutu Literackiego.

- Agenda Jerzego Giedroycia z 1950 - Jednym z ważnych wydarzeń był w owym roku czerwcowy Kongres Wolności Kultury w Berlinie. Byli na nim Jerzy Giedroyc i Józef Czapski. Artykuły poświęcone temu wydarzeniu ukazały się potem w kolejnych numerach „Kultury”.

- Agenda Jerzego Giedroycia z 1951 - To rok, w którym Czesław Miłosz podjął ważną decyzję: został emigrantem politycznym i zamieszkał w siedzibie Instytutu Literackiego w Maisons-Laffitte. Stąd też i na kartach Agendy Jerzego Giedroycia z roku 1951 jego nazwisko pojawia się wielokrotnie,

- Agenda Henryka Giedroycia z 1951 - Autor mieszka nadal w Londynie; wyczekiwane urlopy spędza u brata, w Maisons Laffitte. „Miłosz czyta rozdział ze swej książki – ciekawe” - notuje podczas jednego z pobytów pod Paryżem. 

STYPENDIUM IM. JERZEGO GIEDROYCIA W WIEDNIU 

Wiedeński Instytut Nauk o Człowieku ogłasza nabór wniosków na Stypendium im. Jerzego Giedroycia - rok akademicki 2026–2027. Mogą aplikować uczeni wszystkich dyscyplin naukowych z zakresu nauk humanistycznych i społecznych. Stypendia te są przeznaczone dla badających stosunki polsko-ukraińskie, polsko-białoruskie i polsko-litewskie oraz powiązane z nimi zagadnienia historii, polityki i literatury oraz uczonych zajmujących się dziedzictwem Instytutu Literackiego. Aplikacje można składać do 10 lutego. Więcej o stypendium IWM TUTAJ 

2 stycznia - 104. rocznica urodzin Konstantego Aleksandra Jeleńskiego 3 stycznia - 29. rocznica śmierci Michała Hellera 5 stycznia - 25. rocznica śmierci Wacława Iwaniuka 5 stycznia - 96. rocznica urodzin Jana Lebensteina 6 stycznia - 102. rocznica urodzin Olgi Scherer 6 stycznia - 114. rocznica urodzin Zdzisława Baua 10 stycznia - 134. rocznica urodzin Melchiora Wańkowicza 12 stycznia - 104. rocznica urodzin Henryka Giedroycia 12 stycznia - 33. rocznica śmierci Józefa Czapskiego 13 stycznia - 33. rocznica śmierci Józefa Lubańskiego 13 stycznia - 105 rocznica urodzin Jerzego Pomianowskiego 13 stycznia - 106. rocznica urodzin Andrzeja Chciuka 14 stycznia - 92. rocznica urodzin Marka Hłaski 18 stycznia - 118. rocznica urodzin Zygmunta Hertza 28 stycznia - 55. rocznica śmierci Stanisława Vincenza

JAK DOJECHAĆ 

W Maisons-Laffitte zatrzymują się pociągi linii RER A (np. z Châtelet–Les Halles) i linii L (z dworca Saint-Lazare). Rozkłady jazdy oraz aktualną sytuację (remonty, awarie, strajki) można sprawdzić na stronie ratp.fr.

Ze stacji do domu Instytutu można podjechać autobusem linii 6 lub 2 (trzeba wysiąść na przystanku Rue de Romilly). Z dworca idzie się ok.15-20 min.

Adres: 91 av. de Poissy, Le Mesnil-le-Roi. Tel. +33 1 30 71 72 49.

Dom można zwiedzać codziennie (prócz weekendów) w g.10.30 -12.30 i od 14-17. koniecznie po wcześniejszym umówieniu wizyty.